[LS Lê Đình Hồ là tác giả cuốn “Từ Điển Luật Pháp Anh Việt-Việt Anh” dày 1,920 trang vừa được xuất bản. Qúy độc giả có thể mua sách qua internet bằng cách lên Website Google (google.com) đánh máy chữ “ho ledinh”, rồi theo sự hướng dẫn của các websites.]
Hỏi (ông Lê Nguyên Tuấn): Gia đình tôi tại Việt Nam có công ty chuyên nhập cảng trái cây vào Việt Nam. Công ty đã ký hợp đồng với một công ty tại Úc từ mấy năm nay để nhập khẩu một vài loại trái cây từ Úc sang Việt Nam. Trong hợp đồng mà gia đình tôi ký kết với công ty Úc, là chúng tôi đồng ý rằng luật lệ cũng như tòa án tại Úc sẽ có thẩm quyền nếu có bất cứ sự tranh tụng nào xảy ra liên hệ đến hợp đồng này. Công việc làm ăn tương đối ổn định trong những năm qua. Tuy nhiên, trước mùa Giáng Sinh năm 2005, chuyến hàng chuyển theo hợp đồng FOB đã bị trễ do thời tiết vì thế một số lượng trái cây khá lớn đã bị hư, đồng thời gia đình của tôi cũng đã phải chịu tiền tổn phí trả cho kho chứa hàng tại bến cảng cũng như các nơi khác. Ngoài sự tốn kém vừa kể, công ty của gia đình tôi hiện đang bị một vài đại lý kiện đòi bồi thường về việc vi phạm hợp đồng.
Xin LS cho biết là chúng tôi có thể kiện công ty chuyên chở tại tòa án Việt Nam hay không" Hiện chỉ có một mình tôi sinh sống tại Úc, nếu theo sự quy định của hợp đồng thì chúng tôi phải nộp đơn kiện tại tòa án Úc, tuy nhiên vì nhận thấy việc này quá tốn kém nên gia đình tôi tại Việt Nam có ý định nộp đơn kiện đòi công ty chuyên chở bồi thường sự thiệt hại cho chúng tôi tại tòa án Việt Nam.
Trả lời: Trước khi trả lời câu hỏi của ông chúng ta thử xem luật pháp định nghĩa hợp đồng FOB là gì" FOB contract [viết tắt từ chữ Free On Board contract] (hợp đồng bán hàng giao tận tàu miễn phí): Hợp đồng bán hàng theo đó nghĩa vụ của người bán được thực hiện trọn vẹn bằng cách đưa hàng hóa lên tàu để vận chuyển và trả tiền cho phí tổn này. Một khi hàng hóa được đưa lên tàu, thì tài sản và sự rủi ro được chuyển giao cho người mua. (A contract for the sale of goods under which the sellers duty is fulfilled by placing the goods on board a ship for carrage and paying for this expense. Once the goods are on board, the property and risk then pass to the buyer).
Theo “luật mậu dịch quốc tế” (international trade law) các bên đương sự khi ký kết hợp đồng thường quy định luật pháp cũng như tòa án của quốc gia nào sẽ có thẩm quyền tư pháp xét xử khi có tranh chấp xảy ra.
Khi đã đề ra “sự đồng ý về thẩm quyền tư pháp độc tôn của tòa” (exclusive forum agreement) thì các bên đương sự phải trao thẩm quyền xét xử mọi tranh chấp cho một tòa án nào đó và không một tòa án nào khác có thể xét xử được. Tuy nhiên, nếu các bên đề ra “sự đồng ý về thẩm quyền tư pháp không chuyên đóan của tòa” (non-exclusive forum agree- ment), thì điều này có nghĩa rằng các bên đương sự vẫn có quyền đệ nạp vụ kiện cho một tòa khác xét xử.
Trong vụ The Fehmarn [1958] 1 All ER 333. Tình tiết trong vụ đó có thể được lược thuật như sau: Vào tháng 9 năm 1955, công ty của Nga (a Russian company) đã chuyển 500 tấn “nhựa thông” (turpentine) lên một chiếc tàu của Đức (a German ship) tại bến cảng thuộc vùng Baltic. Công ty của Nga đã đưa cho thuyền trưởng một “hóa đơn vận chuyển” (a bill of lading).
Một bên của hóa đơn vận chuyển đựơc viết một nửa bằng tiếng Nga và một nửa bằng Anh ngữ. Tất cả các điều kiện ở mặt sau được in bằng tiếng Anh. Hóa đơn vận chuyển ghi rằng tất cả hàng hóa được chở bằng tàu là trong tình trạng tốt và các hàng hóa này sẽ được chuyển giao theo những điều kiện được ghi rõ trong hóa đơn vận chuyển. Một trong những điều kiện ghi rõ là chủ tàu chịu trách nhiệm về việc “tình trạng tàu có thể chịu được sóng gió, tàu có thể đi biển được” (seaworthiness) vào lúc khởi đầu của hải trình.
Vào cuối các điều kiện này có 2 điều khoản. Điều 26 quy định rằng: “Tất cả sự khiếu nại và tranh chấp do bởi hoặc liên hệ đến hóa đơn vận chuyển sẽ được xét xử tại Liên Xô” (All claims and disputes arising under and in connection with the bill of lading shall be judged in the USSR).
Điều 27 quy định rằng: “Tất cả các vấn đề hoặc tranh chấp không được đề cập đến trong hóa đơn vận chuyển sẽ được quyết định theo Pháp Điển về Thương Thuyền của Liên Xô” (All questions and disputes not mentioned in the bill of lading shall be determined according to the Merchant Shipping Code of the USSR).
Nhựa thông đã được bơm lên tàu tại cảng Ventspils tại Baltic. Chiếc tàu Fehmarn do những người Đức tại Hamburg làm chủ. Tàu khởi hành đi Luân Đôn, và công ty Nga đã bán hàng cho các người mua tại Anh Quốc. “Các người chủ hàng hóa” (the cargo-owners) trở thành những người nắm giữ hóa đơn vận chuyển.
Sau khi nhựa thông được chuyển xuống Anh Quốc, các người chủ hàng đã khiếu nại về lượng hàng bị thiếu hụt và hàng đã bị ô nhiễm.
Trong “ddơn khiếu kiện” (the statement of claim) các người chủ khiếu nại là thiếu 3 tấn và nhựa thông đã bị ô nhiễm vì sự tắc trách của chủ tàu đã không duy trì được tàu trong tình trạng có thể đi biển được và tàu đã không thích hợp cho việc chuyên chở nhựa thông. Họ khiếu nại rằng các khoang tàu đã chở dầu thực vật trong các chuyến hải hành trước đây và chủ tàu đã không chịu chùi rửa sạch sẽ trước khi cho chuyển nhựa thông lên tàu.
Luật sư của chủ hàng đã viết thư đòi chủ tàu bồi thường 5,000 bảng Anh, và vì tàu thường xuyên đến Anh Quốc luật sư dọa rằng sẽ xin án lệnh để giữ tàu lại Anh Quốc khi tàu trở lại Anh cho đến lúc vụ khiếu nại được giải quyết.
Chủ tàu người Đức đã yêu cầu luật sư người Anh xem xét sự khiếu nại. Luật sư của chủ hàng điện thoại cho luật sư của chủ tàu và dọa rằng nếu chủ tàu không chịu ký quỹ bảo đảm thì họ sẽ xin án lệnh để giữ tàu khi tàu cập bến trong chuyến tới.
Luật sư của chủ tàu bèn viết: Chúng tôi biết rằng thân chủ của chúng tôi sẽ không phản đối về việc chuyển giao vấn đề cho viên chức trọng tài để giải quyết tranh chấp, nhưng chiếu theo điều 26 và 27 của hóa đơn vận chuyển thì thân chủ của chúng tôi sẽ không ký quỹ bảo đảm.
Vì thế các chủ nhân người Anh đã đệ nộp đơn khiếu kiện để cho “Phân Vụ Hàng Hải của Tối Cao Pháp Viện” (the Admiralty Division of the High Court) xét xử.
Chủ tàu người Đức bèn xin án lệnh để bác bỏ thẩm quyền tư pháp của tòa án Anh Quốc với lý do rằng các bên đương sự đã đồng ý mọi tranh tụng phải được xét xử bởi tòa án Liên Xô chứ không phải tòa án Anh Quốc.
Tuy nhiên, Tòa tuyên bố rằng theo Đạo Luật Tư Pháp Tòa có thẩm quyền tư pháp hàng hải để xét xử loại đơn khiếu kiện này. Tòa cho rằng không một điều khoản riêng lẻ nào của cá nhân có thể loại bỏ quyền hạn của tòa đối với các vấn đề thuộc thẩm quyền tư pháp của Tòa. Tòa còn cho rằng vì sự tranh tụng xảy ra giữa các chủ hàng người Anh và chủ tàu người Đức, vì thế sự tranh tụng này quan hệ với tòa án của Anh Quốc hơn là tòa án của Liên Xô.
Dựa vào luật lệ và phán quyết vừa trưng dẫn ông có thể thấy được rằng việc gia đình của ông có thể đưa vụ kiện ra để tòa án Việt Nam xét xử hay không việc đó còn tùy thuộc vào các điều khoản khác của hợp đồng. Tuy nhiên, theo trong thư thì hợp đồng chỉ được ký kết giữa gia đình ông và công ty của Úc. Riêng việc công ty vận chuyển giao hàng trễ và đã gây ra thiệt hại khi cập bến cảng Việt Nam, thì việc này ông có thể đưa nội vụ cho tòa án sở tại xét xử. Ngọai trừ có sự quy định khác được ghi rõ trong hóa đơn vận chuyển.
Nếu ông còn thắc mắc, xin điện thoại cho chúng tôi để được giải đáp tường tận hơn.
Gửi ý kiến của bạn
