Vụ bắt giữ Khalid Shaikh Mohammed là một thắng lợi quan trọng trong cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ, nhưng những gì xẩy ra trong vài ngày tới có lẽ còn quan trọng hơn. Các nhân viên tình báo Mỹ và Pakistan đang chạy đua với thời gian, tính từng giờ từng phút, từng ngày để khai thác những tài liệu tịch thu được, nhất là thẩm vấn để moi ra xem trong đầu óc của hắn có những gì, vì hai mục tiêu có tính khẩn cấp khác thường.
Theo hệ thống chỉ huy còn lại của al-Qaida tình báo Mỹ biết được cho đến nay, Mohammed đứng hàng thứ ba, sau Chủ tướng Osama bin Laden và Phó tướng al-Zawahiri, chuyên cố vấn về tín ngưỡng. Một Phó tướng thứ hai là Mohammed Atef chuyên về quân sự đã bị chết vì bom Mỹ tại Afghanistan từ hơn một năm qua. Nếu bin Laden là chủ tịch “công ty al-Qaida” thì Mohammed nay chính là Giám đốc chấp hành (CEO) của công ty này. Mohammed có vai trò còn quan trọng hơn cả Abu Zubaydah, một chỉ huy cao cấp, đã bị bắt năm ngoái và bị Mỹ giam ở một nơi bí mật để khai thác. Tình báo Mỹ biết Mohammed vẫn liên lạc thường xuyên với các tổ bí mật của al-Qaida trên khắp thế giới và chắc chắn hắn phải biết bin Laden và al-Zawahiri đang ẩn núp ở đâu.
Vấn đề chính ngay lúc này là Mohammed có chịu khai ra không và nếu hắn khai là thực hay là giả để đánh lạc hướng" Các giới CIA và FBI Mỹ có thừa kinh nghiệm về phương pháp thẩm vấn, nhất là sau khi đã khai thác được Zubaydah từ hồi tháng 3-2002. Ngoài ra các nhân viên điều tra Mỹ còn có hàng đống những lời khai của các thành viên al-Qaida đã bị bắt, cũng như máy computer và phôn tay cầm tịch thu lúc bắt được Mohammed khi hắn đang ngủ ở một nơi gần thủ đô Islamabad của Pakistan. Dù vậy vẫn có vấn đề thời gian, vì lẽ tất nhiên tin bắt Mohammed được loan ra đã làm kinh động đến toàn bộ hệ thống khủng bố từ bin Laden trở xuống đến các tổ hành động nhỏ và tất cả sẽ di động đổi chỗ hay lặn chìm ở cả trên các làn sóng truyền tin để tránh việc truy lùng. Nhưng cũng có thể chính khi bị động như vậy, chúng có thể để lộ tung tích. Bởi vậy vấn đề là phải làm ngay, trước khi quá muộn.
Nhưng có một khía cạnh thứ hai còn gấp rút hơn. Theo một tin tình báo Mỹ có từ ngày 26-2, Mohammed đã chỉ thị kế hoạch cho các tổ bí mật của al-Qaida nằm vùng tấn công một loạt những mục tiêu ở Mỹ như cầu cống, các trạm xăng và các nhà máy điện ở New York và nhiều thành phố lớn khác. Đây cũng là thời điểm Mỹ đã phải tăng cấp báo động từ “mầu vàng” lên “mầu cam”. Sự tăng cấp này chỉ mới hạ xuống mấy ngày trước. Đối với các giới tình báo Mỹ, việc bắt giữ Mohammed không phải chuyện bất ngờ. Một tuần lễ trước, nhân viên an ninh đã bao vây hắn ở thành phố Quetta, Pakistasn, cách Islamabad 400 dậm, nhưng hắn đã trốn thoát. Khi hắn đã bị lộ hình như vậy, người ta biết trước sau hắn cũng bị bắt. Nay các tổ al-Qaida do hắn chỉ huy tất nhiên không biết rõ Mohammed sẽ khai ra những gì, các kế hoạch tấn công khủng bố có ngừng lại hay không, hoặc có thay đổi ngày giờ và mục tiêu không"
Các câu đó cho thấy một sự thật căn bản: bắt người chưa đủ, mà phải phá vỡ toàn thể hệ thống tổ chức và sự tồn tại của tổ chức này không phải chỉ do cá nhân mà còn do tinh thần và lý tưởng cấp chỉ huy cao nhất đã vẽ ra cho thuộc hạ. Từ đó đưa đến câu hỏi then chốt liệu có bắt được Osama bin Laden không" Trong lúc bị thẩm cung, nếu Mohammed vì vô tình hay cố ý tiết lộ điều gì về hành tung của bin Laden, tất cả cũng chỉ là muộn vì vào lúc này đây bin Laden đã đổi chỗ rồi. Về mặt này, một tin từ Singapore cho biết một điểm đáng chú ý.
Ông Rahimullah Yusufzai, ký giả Pakistan, là một chuyên gia về vấn đề Afghanistan, và cũng là một trong số những nhà báo rất hiếm đã từng gặp, phỏng vấn bin Laden. Ông nói bin Laden có lẽ đang lẩn trốn ở ngay chính quê hương của ông là Pakistan chớ không ở đâu khác. Ông nói bin Laden có thể đã thay đổi nơi ẩn trốn, nhưng hắn muốn chết như một người tuẫn giáo chớ không chịu bị bắt sống. Hắn cũng không thể tự hạ mình thay hình đổi dạng hay cạo bộ râu của hắn cho khác đi như Mohammed đã làm trước khi bị bắt. Hồi tháng trước, một bản tuyên bố ghi âm của bin Laden đã được phổ biến, trong đó hắn có nói “sẽ chết tuẫn giáo” trong năm nay và chết “trong bụng con đại bàng” (tức là Mỹ), khiến người ta nhìn nhận là bin Laden còn sống, và nếu đúng theo lời hắn, có lẽ hắn sẽ sắp đặt cái chết của hắn là một sự đánh phá Mỹ.
Nếu bin Laden thực sự ẩn núp ở Pakistan, tất nhiên hắn cũng khó trốn đi một nước nào khác. Cho đến nay 3 tay cao cấp của al-Qaida đều bị bắt ở Pakistan, chứng tỏ sau khi chế độ Taliban sụp đổ ở Afghanistan, chỉ có Pakistan là nơi ẩn náu cho chúng. Sau vụ bắt Mohammed, điều dễ hiểu là Pakistan sẽ chịu một áp lực rất nặng để truy lùng bin Laden. Chính hắn cũng dư hiểu những gì sắp xẩy ra. Liệu bin Laden có thể lén lút trở lại Afghanistan hay không" Việc này có thể xẩy ra vì lãnh tụ Taliban là Omar còn sống, mới đây đã kêu gọi thủ hạ tập hợp trở lại. Nhưng Afghanistan không phải là nơi an toàn cho bin Laden và đám thủ hạ Ả rập của hắn. Người Ả rập dễ bị nhận diện trong dân chúng Afghanistan, và dân nước này lại khômg ưa thích người Ả rập. Số tiền thưởng 25 triệu đô la không phải nhỏ. Đối với Mỹ, bắt sống được bin Laden vẫn tốt hơn, bởi vì một bin Laden chết bằng bất cứ cách nào chỉ có nghĩa là cuộc chiến chống khủng bố chưa thể nào dứt điểm. Ý định “tuẫn giáo” của bin Laden là nhằm làm cho con đường hắn vạch ra còn tồn tại lâu dài trong các thế hệ tương lai của chủ nghĩa Hồi giáo duy căn và quá khích
Theo hệ thống chỉ huy còn lại của al-Qaida tình báo Mỹ biết được cho đến nay, Mohammed đứng hàng thứ ba, sau Chủ tướng Osama bin Laden và Phó tướng al-Zawahiri, chuyên cố vấn về tín ngưỡng. Một Phó tướng thứ hai là Mohammed Atef chuyên về quân sự đã bị chết vì bom Mỹ tại Afghanistan từ hơn một năm qua. Nếu bin Laden là chủ tịch “công ty al-Qaida” thì Mohammed nay chính là Giám đốc chấp hành (CEO) của công ty này. Mohammed có vai trò còn quan trọng hơn cả Abu Zubaydah, một chỉ huy cao cấp, đã bị bắt năm ngoái và bị Mỹ giam ở một nơi bí mật để khai thác. Tình báo Mỹ biết Mohammed vẫn liên lạc thường xuyên với các tổ bí mật của al-Qaida trên khắp thế giới và chắc chắn hắn phải biết bin Laden và al-Zawahiri đang ẩn núp ở đâu.
Vấn đề chính ngay lúc này là Mohammed có chịu khai ra không và nếu hắn khai là thực hay là giả để đánh lạc hướng" Các giới CIA và FBI Mỹ có thừa kinh nghiệm về phương pháp thẩm vấn, nhất là sau khi đã khai thác được Zubaydah từ hồi tháng 3-2002. Ngoài ra các nhân viên điều tra Mỹ còn có hàng đống những lời khai của các thành viên al-Qaida đã bị bắt, cũng như máy computer và phôn tay cầm tịch thu lúc bắt được Mohammed khi hắn đang ngủ ở một nơi gần thủ đô Islamabad của Pakistan. Dù vậy vẫn có vấn đề thời gian, vì lẽ tất nhiên tin bắt Mohammed được loan ra đã làm kinh động đến toàn bộ hệ thống khủng bố từ bin Laden trở xuống đến các tổ hành động nhỏ và tất cả sẽ di động đổi chỗ hay lặn chìm ở cả trên các làn sóng truyền tin để tránh việc truy lùng. Nhưng cũng có thể chính khi bị động như vậy, chúng có thể để lộ tung tích. Bởi vậy vấn đề là phải làm ngay, trước khi quá muộn.
Nhưng có một khía cạnh thứ hai còn gấp rút hơn. Theo một tin tình báo Mỹ có từ ngày 26-2, Mohammed đã chỉ thị kế hoạch cho các tổ bí mật của al-Qaida nằm vùng tấn công một loạt những mục tiêu ở Mỹ như cầu cống, các trạm xăng và các nhà máy điện ở New York và nhiều thành phố lớn khác. Đây cũng là thời điểm Mỹ đã phải tăng cấp báo động từ “mầu vàng” lên “mầu cam”. Sự tăng cấp này chỉ mới hạ xuống mấy ngày trước. Đối với các giới tình báo Mỹ, việc bắt giữ Mohammed không phải chuyện bất ngờ. Một tuần lễ trước, nhân viên an ninh đã bao vây hắn ở thành phố Quetta, Pakistasn, cách Islamabad 400 dậm, nhưng hắn đã trốn thoát. Khi hắn đã bị lộ hình như vậy, người ta biết trước sau hắn cũng bị bắt. Nay các tổ al-Qaida do hắn chỉ huy tất nhiên không biết rõ Mohammed sẽ khai ra những gì, các kế hoạch tấn công khủng bố có ngừng lại hay không, hoặc có thay đổi ngày giờ và mục tiêu không"
Các câu đó cho thấy một sự thật căn bản: bắt người chưa đủ, mà phải phá vỡ toàn thể hệ thống tổ chức và sự tồn tại của tổ chức này không phải chỉ do cá nhân mà còn do tinh thần và lý tưởng cấp chỉ huy cao nhất đã vẽ ra cho thuộc hạ. Từ đó đưa đến câu hỏi then chốt liệu có bắt được Osama bin Laden không" Trong lúc bị thẩm cung, nếu Mohammed vì vô tình hay cố ý tiết lộ điều gì về hành tung của bin Laden, tất cả cũng chỉ là muộn vì vào lúc này đây bin Laden đã đổi chỗ rồi. Về mặt này, một tin từ Singapore cho biết một điểm đáng chú ý.
Ông Rahimullah Yusufzai, ký giả Pakistan, là một chuyên gia về vấn đề Afghanistan, và cũng là một trong số những nhà báo rất hiếm đã từng gặp, phỏng vấn bin Laden. Ông nói bin Laden có lẽ đang lẩn trốn ở ngay chính quê hương của ông là Pakistan chớ không ở đâu khác. Ông nói bin Laden có thể đã thay đổi nơi ẩn trốn, nhưng hắn muốn chết như một người tuẫn giáo chớ không chịu bị bắt sống. Hắn cũng không thể tự hạ mình thay hình đổi dạng hay cạo bộ râu của hắn cho khác đi như Mohammed đã làm trước khi bị bắt. Hồi tháng trước, một bản tuyên bố ghi âm của bin Laden đã được phổ biến, trong đó hắn có nói “sẽ chết tuẫn giáo” trong năm nay và chết “trong bụng con đại bàng” (tức là Mỹ), khiến người ta nhìn nhận là bin Laden còn sống, và nếu đúng theo lời hắn, có lẽ hắn sẽ sắp đặt cái chết của hắn là một sự đánh phá Mỹ.
Nếu bin Laden thực sự ẩn núp ở Pakistan, tất nhiên hắn cũng khó trốn đi một nước nào khác. Cho đến nay 3 tay cao cấp của al-Qaida đều bị bắt ở Pakistan, chứng tỏ sau khi chế độ Taliban sụp đổ ở Afghanistan, chỉ có Pakistan là nơi ẩn náu cho chúng. Sau vụ bắt Mohammed, điều dễ hiểu là Pakistan sẽ chịu một áp lực rất nặng để truy lùng bin Laden. Chính hắn cũng dư hiểu những gì sắp xẩy ra. Liệu bin Laden có thể lén lút trở lại Afghanistan hay không" Việc này có thể xẩy ra vì lãnh tụ Taliban là Omar còn sống, mới đây đã kêu gọi thủ hạ tập hợp trở lại. Nhưng Afghanistan không phải là nơi an toàn cho bin Laden và đám thủ hạ Ả rập của hắn. Người Ả rập dễ bị nhận diện trong dân chúng Afghanistan, và dân nước này lại khômg ưa thích người Ả rập. Số tiền thưởng 25 triệu đô la không phải nhỏ. Đối với Mỹ, bắt sống được bin Laden vẫn tốt hơn, bởi vì một bin Laden chết bằng bất cứ cách nào chỉ có nghĩa là cuộc chiến chống khủng bố chưa thể nào dứt điểm. Ý định “tuẫn giáo” của bin Laden là nhằm làm cho con đường hắn vạch ra còn tồn tại lâu dài trong các thế hệ tương lai của chủ nghĩa Hồi giáo duy căn và quá khích
