Đã đến lúc chuyện dài “đổi mới kinh tế” ở Việt Nam phải nhúc nhích lên một chút. Đầu tuần này có hai nhân vật quan trọng đến Hà Nội. Đó là Dân biểu Bill Archer, Chủ tịch Ủy ban Đường lối và Phương tiện ở Hạ Viện Mỹ và ông James Wolfenson, chủ tịch Ngân hàng Thế giới. Đây là một sự trùng hợp đáng chú ý. Ông Archer làm Chủ tịch một Ủy ban Hạ Viện có nhiệm vụ tiếp thâu bản Hiệp ước Mậu dịch Mỹ-Việt sau khi được ký kết chính thức, để cứu xét và đệ lên Hạ Viện chấp thuận.
Hồi đầu tháng này báo chí nhà nước loan tin Thủ tướng CSVN Phan Văn Khải đã chấp thuận kế hoạch xây dựng đường mòn Hồ Chí Minh hắc ám thành một xa lộ thứ hai nối liền Nam-Bắc. Đây là kế hoạch tốt, vừa tạo ra công ăn việc làm vừa xây dựng được một hạ tầng cơ sở quan trọng, chỉ có một câu hỏi khó trả lời là tiền đâu. Năm 1997, kế hoạch này đã được Võ Văn Kiệt đưa ra với khí thế “xã hội chủ nghĩa” là bắt dân công cầm cuốc xẻng đi đào xa lộ không công. Hai năm qua kế hoạch này bị chìm xuồng vì người ta không thể xây dựng trên ảo tưởng, nhất là vì nguy cơ bắt dân đi làm phu “nghĩa vụ lao động” không lương chắc chắn sẽ gây ra loạn. Bây giờ không nói đến cưỡng bách lao động nữa, hiển nhiên chỉ còn trông cậy ở những cơ quan cấp viện phát triển như Ngân hàng Thế giới. Và muốn có viện trợ xây dựng là phải tuân theo các điều kiện của các cơ quan đó.
Sứ mạng của ông Wolfenson nhằm vào mặt cấp viện cho Việt Nam để yểm trợ chương trình đổi mới kinh tế trên nhiều lãnh vực từ cải tổ thương mại, cải cách luật pháp cho đến các công trình hạ tầng cơ sở như xây dựng cầu đường và trường học. Kể từ cuối năm 1993, Ngân hàng Thế giới đã cam kết viện trợ cho Việt Nam 2.4 tỷ Mỹ kim, cho đến nay đã được tháo khoán non một nửa là 1 tỷ. Năm 1999, Ngân hàng Thế giới tiếp tục cam kết viện trợ 318 triệu để hối thúc Việt Nam đổi mới. Lần này ông Chủ tịch Ngân hàng Thế giới đến ký kết thỏa hiệp chấp thuận những viện trợ đã cam kết về 3 dự án cải cách giải quyết nạn nghèo khổ ở nông thôn, phát triển hạ tầng cơ sở và tư hữu hóa kinh doanh.
Hai cuộc viếng thăm này có thể chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên nhưng lại cùng đặt ra một câu hỏi chung có tính cách cơ bản: liệu chế độ Hà Nội có chịu xúc tiến đổi mới hay không. Nó cũng lồng trong một vấn đề thời đại là chuyện hội nhập kinh tế toàn cầu của Việt Nam dưới quyền cai trị của đảng Cộng sản. Đó là một câu hỏi vì thật ra không ai biết Hà Nội sẽ dứt khoát trả lời như thế nào, có hay không. Có lẽ không khi nào có sự trả lời dứt khoát hết, nhưng ít ra ngay trong lúc này người ta đã thấy hình ảnh một con trâu già lỳ lợm dậm chân tại chỗ nay đã phải nhúc nhích vì những cái đòn sóc đang thúc ngang hông.
Ông Andrew Steer, Giám đốc chi nhánh Ngân hàng Thế giới tại Hà Nội đã tóm lược những áp lực đó bằng câu nói: Việt Nam cần phải nhìn thấy rõ là có lợi khi toàn thể vùng Đông Á đã phục hồi kinh tế. Muốn có cái lợi đó Việt Nam cần phải có “một hệ thống ngân hàng lành mạnh, một chế độ doanh nghiệp dựa vào nguyên tắc làm ăn có lời, và một chế độ thương mại đặt cơ sở trên sự cạnh tranh, một môi trường kinh doanh yểm trợ thay vì kiểm soát”. Nói tóm lại đó là nhu cầu tái cấu trúc và mở cửa để hội nhập. Đây là những áp lực từ bên ngoài chăng" Phải nói là những áp lực từ bên trong mới đúng, vì nếu không theo được đà phục hồi kinh tế của Đông Á, Việt Nam không có cách nào giải quyết những vấn đề cấp bách trong nước, đặc biệt là nạn nghèo khổ đã từng gây những biến loạn ở thôn quê trước đây. Nay nó càng trầm trọng vì thất nghiệp gia tăng và muốn giải quyết thất nghiệp là phải tạo ra công ăn việc làm.
Hồi đầu tháng này báo chí nhà nước loan tin Thủ tướng CSVN Phan Văn Khải đã chấp thuận kế hoạch xây dựng đường mòn Hồ Chí Minh hắc ám thành một xa lộ thứ hai nối liền Nam-Bắc. Đây là kế hoạch tốt, vừa tạo ra công ăn việc làm vừa xây dựng được một hạ tầng cơ sở quan trọng, chỉ có một câu hỏi khó trả lời là tiền đâu. Năm 1997, kế hoạch này đã được Võ Văn Kiệt đưa ra với khí thế “xã hội chủ nghĩa” là bắt dân công cầm cuốc xẻng đi đào xa lộ không công. Hai năm qua kế hoạch này bị chìm xuồng vì người ta không thể xây dựng trên ảo tưởng, nhất là vì nguy cơ bắt dân đi làm phu “nghĩa vụ lao động” không lương chắc chắn sẽ gây ra loạn. Bây giờ không nói đến cưỡng bách lao động nữa, hiển nhiên chỉ còn trông cậy ở những cơ quan cấp viện phát triển như Ngân hàng Thế giới. Và muốn có viện trợ xây dựng là phải tuân theo các điều kiện của các cơ quan đó.
Những điều kiện này, cũng như những điều kiện trong bản Hiệp ước Mậu dịch với Mỹ, nói chung vẫn là câu hỏi Việt Nam có chịu đi vào con đường toàn cầu hóa kinh tế hay không. Vậy lập trường của Hà Nội như thế nào" Không thể nói “không” vì xu thế của các nước đang phát triển là phải hội nhập. Toàn cầu hóa kinh tế là một luồng nước chính yếu đang chẩy xiết của nhu cầu phát triển. Nếu anh không chịu đi theo luồng chính đó thì chỉ có cách tụt hậu để lãnh tất cả những hậu quả đưa đến biến loạn trong nước có khả năng lật nhào chế độ. Nhưng nói “có” cũng khó làm sao đối với giáo điều toàn trị của đảng. Bởi vì anh không thể bơi theo luồng nước chảy để mong cùng tiến lên trong khi anh không định hướng phía trước mà “định hướng xã hội chủ nghĩa” tức là hướng vào bờ.
Báo Quân đội Nhân dân, tiếng nói của những phần tử bảo thủ giáo điều nhất trong đảng Cộng sản Việt Nam, cuối tuần qua đã đăng một bài Xã luận về cuộc Hội nghị UNCTAD của LHQ ở Bangkok. Bài báo không phủ nhận nhu cầu toàn cầu hóa, nhưng theo đuôi mấy tiếng nói của ASEAN trong hội nghị để đưa ra nhận định là hội nhập toàn cầu và toàn cầu hóa không công bằng sẽ là “một cơn ác mộng”. Nó sẽ làm rộng thêm sự cách biệt giữa các nước giầu và các nước nghèo. Muốn có công bằng, các nước đã phát triển phải “viện trợ tích cực” cho các nước đang phát triển hay chưa phát triển.
Và báo của mấy ông bảo thủ giáo điều còn hăm dọa: “Nếu không, đó sẽ là một quả bom giờ cho tương lai”. Tôi thấy tức cười vô cùng. Không biết có quả bom nào như vậy trên thế giới thật không, nhưng nếu một chế độ không chịu đổi mới cấu trúc, mở của kinh tế để hội nhập toàn cầu hóa, quả bom giờ nằm ở ngay trong nước mà chế độ đó cai trị. Và nó sẽ nổ “trong tương lai...không xa”.
Gửi ý kiến của bạn
