Hỏi (ông Đỗ Văn Việt): Cách đây hai năm, tôi cùng 3 người bạn hùn tiền để mua một mãnh đất đầu tư. Chúng tôi dự tính phân mãnh đất này thành nhiều lô nhỏ.
Sau khi hoàn tất thủ tục mua bán. chúng tôi đã nộp đơn xin phép hội đồng thành phố để phân chia thành nhiều lô nhỏ. Họ có báo cho chúng tôi biết là khu đất của chúng tôi thuộc về khu vực bảo vệ phong cảnh nên không thể phân lô nhỏ được. Chúng tôi rất thất vọng khi biết được điều này.
Gần đây nhờ quen biết với một người bạn, ông ta đã giới thiệu cho tôi đến văn phòng công ty chuyên quy hoạch về việc xây dựng tại địa phương. Chúng tôi đến tiếp xúc với họ và được cho biết là chúng tôi phải đóng phí tổn gần $20,000 bao gồm các bản thiết kế đường xá, cống rãnh cho lô đất nói trên, cùng tiền công và tiền nộp đơn để xin phép phân lô cho mãnh đất đó.
Họ không bảo đảm là hội đồng thành phố sẽ chấp thuận cho chúng tôi phân lô, tuy nhiên họ cho biết rằng trên 80% đơn xin do công ty đệ trình đã được hội đồng địa phương chấp thuận.
Họ còn cho biết thêm rằng một trong những giám đốc công ty của họ là nghị viên thuộc hội đồng thành phố mà chúng tôi có mãnh đất đang xin phân chia thành lô nhỏ. Nếu chúng tôi chịu trả thêm $30,000 thì chắc chắn rằng đơn xin của chúng tôi sẽ được chấp thuận.
Biết được điều này, chúng tôi bèn thảo luận và cuối cùng đã đồng ý trả tiền cho đề nghị nêu trên. Chúng tôi đã trả trước $3,000 phần còn lại chúng tôi sẽ trả khi được chấp thuận cho phân lô.
Hiện chúng tôi đã nhận được giấy tờ chấp thuận của hội đồng thành phố về việc cho phép chúng tôi phân lô, và công ty thiết kế đã gởi cho chúng tôi một thư đòi trả nốt số tiền còn thiếu. Hai người hùn vốn với chúng tôi đã không đồng ý cho chúng tôi trả nốt số tiền này. Công ty đòi kiện chúng tôi.
Xin luật sư cho biết là nếu chúng tôi không chịu trả số tiền còn thiếu công ty, thì họ có quyền đưa chúng tôi ra tòa để buộc chúng tôi phải trả nốt số tiền đó hay không"
Trả lời: Theo luật hợp đồng, tòa sẽ từ chối buộc các bên đương sự chấp hành hợp đồng nếu xét thấy rằng hợp đồng được ký kết đã “đi ngược lại với chính sách công cộng" (contrary to public policy). Trước khi đưa ra ý kiến là liệu hành vi của công ty [mà trong đó vị giám đốc là thành viên của hội đồng thành phố], có đi nghịch lại với chính sách công cộng hay không, Tôi xin nêu ra một vài trường hợp điển hình về những hợp đồng thuộc loại này:
Nếu một hợp đồng được ký kết nhằm mục đích trốn tránh trách nhiệm trả thuế, dù đó là ý định của một hoặc tất cả các bên đương sự nhằm mục đích tránh thuế, thì hợp đồng đó được xem là đi ngược lại với chính sách công cộng và bị xem như là bất hợp pháp như đã được xét xử trong vụ Alexander kiện Rayson [1936].
Trong vụ này nguyên đơn đã ký kết hai hợp đồng với bị đơn. Một hợp đồng để thuê mướn flat của nguyên đơn với giá 450 bảng Anh một năm, và một hợp đồng khác là hợp đồng quét dọn flat đó với giá 750 bảng Anh một năm. Hợp đồng quét dọn này có những điều khoản tương tự như những điều khoản đã quy định trong hợp đồng thuê mướn. Mục đích của nguyên đơn trong việc buộc bị đơn ký kết hai hợp đồng này là để qua mặt hội đồng địa phương, bằng cách làm cho hội đồng địa phương nghĩ rằng căn flat đã cho mướn thấp hơn giá thị trường vì thế nguyên đơn sẽ trả tiền rác rẻ hơn. Tiền rác mà nguyên đơn phải trả cho hội đồng địa phương tùy thuộc vào tiền cho mướn của căn flat. Tòa đã xử rằng vì hợp đồng đã được ký kết để xử dụng vào mục đích bất hợp pháp, nên không thể nào buộc bị đơn chấp hành được.
Hợp đồng được ký kết để lừa gạt một cá nhân, hoặc được ký kết với ý định vi phạm về trách nhiệm dân sự cũng bị xem là bất hợp pháp, nếu một trong hai bên đương sự có ý định vi phạm “trách nhiệm dân sự" (tort) như đã được xét xử trong vụ Anthorp v Neville and Co (1907). Trong vụ này, hợp đồng được ký kết để ấn loát tài liệu mà cả hai bên đương sự ký kết đều biết được rằng tài liệu được ấn loát là tài liệu phỉ báng cá nhân, và đi ngược lại với chính sách công cộng.
Một hợp đồng bị xem là bất hợp pháp và đi ngược lại với chính sách công cộng nếu hợp đồng được ký kết để vi phạm một tội phạm hình sự. Ví dụ; hợp đồng được ký kết để giết một người, sẽ không bao giờ được pháp luật buộc phải chấp hành.
Nếu một hợp đồng được ký kết nhằm mục đích buôn bán với quốc gia đối nghịch trong thời chiến thì hợp đồng đó cũng bị xem là đi ngược lại với chính sách công cộng. Hợp đồng được ký kết nhằm buộc phía bên kia không được đưa nội vụ ra toà cũng bị xem là đi ngược lại với chính sách công cộng trong việc quản trị nền công lý.
Trong vụ Wilkinson kiện Osborne, trong vụ này Osborne là dân biểu quốc hội của tiểu bang NSW đồng thời cũng là một chuyên viên buôn bán đất đai. Osborne đã đồng ý với Wilkinson rằng nếu Wilkinson chịu trả tiền cho Osborne, thì Osborne sẽ thúc giục chính quyền mua mãnh đất của Wilkinson. Dự thảo luật vào lúc đó liên hệ đến việc chính quyền tậu mãi đất đai đã được chấp thuận và thông qua bởi quốc hội NSW mà trong đó Osborne là một dân biểu. Sau khi việc bán đất đã hoàn tất, Osborne kiện Wilkinson để đòi tiền nhưng "Tối Cao Pháp Viện Liên Bang" (the High Court) đã từ chối cưỡng buộc việc thi hành hợp đồng với lý do là hợp đồng đã được ký kết khi Osborne còn làm dân biểu và quyền lợi này “đã tương phản với công vụ của đương sự" (conflicted with his public duty).
Như đã trình bày ở trên, việc công ty có quyền đòi số tiền mà quý ông đã thỏa thuận trả sau khi hội đồng địa phương chấp thuận cho quý ông chia đất hay không còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Nếu vị giám đốc của công ty thiết kế đó [là nghị viên của hội đồng địa phương] đã dùng áp lực, hoặc ảnh hưởng để đất quý ông được phân lô, thì các ông có quyền từ chối trả số tiền còn thiếu. Vì sự lạm dụng quyền lực đó là một hành động đi ngược lại với chính sách công cộng. Ngược lại nếu ông ta không tham dự trong phiên biểu quyết đó vì biết được rằng việc tham dự của ông ta là một việc làm tương phản với công vụ của đương sự thì lại là một vấn đề khác.
Đó là vấn đề của luật pháp. Riêng về luật giang hồ thì các ông nghĩ sao" Khi đã hứa trả và công việc đã được thực hiện" Tôi đề nghị các ông nên đem toàn bộ giấy tờ liên hệ đến gặp luật sư của quý ông để được cố vấn tường tận hơn.
