Hôm nay,  

Trân Trọng giới thiệu: Sách Mới /Anh Ngữ Xuất bản lần đầu 2021 Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam: Lịch Sử, Phát Triển và Di Sản Của Nguyễn Thúy Loan

31/01/202113:21:00(Xem: 7786)

Cambridge Scholars Publishing

  

Trân Trọng giới thiệu: Sách Mới /Anh Ngữ

Xuất bản lần đầu 2021

  

Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam:

Lịch Sử, Phát Triển và Di Sản
 

Của Nguyễn Thúy Loan

 blank

  

Phật Giáo Trúc Lâm được vua Trần Nhân Tông thành lập vào thế kỷ 13, đánh dấu một giai đoạn hoàng kim của Phật giáo Việt Nam. Truyền thống này kéo dài qua ba Tổ rồi lặng lẽ ẩn tàng theo thế sự đổi thay. Mãi đến thế kỷ 20, Trúc Lâm được trùng hưng và phát triển mạnh với hàng ngàn tu sĩ trong cũng như ngoài nước. Trúc Lâm ngày nay khác với Phật giáo Trúc Lâm ngày xưa như thế nào trên phương diện giáo lý cũng như thực hành? Trúc Lâm ngày nay có chịu ảnh hưởng của Tây Phương không, và ảnh hưởng như thế nào trong quá trình ảnh hưởng toàn cầu hóa sau Thế Chiến thứ II?
 

Hãy đọc Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam của Nguyễn Thúy Loan, một công trình nghiên cứu tỹ mỹ dựa vào những tài liệu đầy giá trị học thuật cùng với những cuộc phỏng vấn một số các bậc tu sĩ hàng đầu và những cư sĩ kỳ cựu của Trúc Lâm ngày nay. Nội dung quyển sách là một phiên bản được trích ra và hiệu đính từ luận án Tiến Sĩ Phật Học của tác giả.
 

***** Vài đoạn trích trong sách
 

Từ lúc gia nhập vào Việt Nam, Phật Giáo đi sâu vào lòng dân tộc. Sự phát triển của Phật giáo thường gắn liền với vận mệnh của đất nước qua nhiều giai đoạn lịch sử. Hơn thế nữa, Phật giáo luôn đóng một vai trò quan trọng trong đời sống chính trị cũng như văn hóa của đất nước, đặc biệt là các triều đại Lý (1009–1225) và Trần (1225–1400).

(Trích sách: Since Buddhism arrived in Vietnam; it has been deeply rooted in the hearts of the Vietnamese people. Buddhism’s development is often associated with the destiny of the country through many historical periods.  Furthermore, Buddhism always played a significant role in the country's political and cultural life, especially the Lý (1009–1225) and Trần (1225–1400) dynasties. 
 

Phật Giáo Trúc Lâm của Trần Nhân Tông

Là Tổ thứ 6 của môn phái Thiền Yên Tử, Vua Trần Nhân Tông sáng lập và phát triển dòng Thiền Trúc Lâm mang nhiều sắc thái của dân tộc Việt Nam thay vì tiếp tục rập khuông theo văn hóa Trung Hoa.
 

Sau những cuộc xâm lăng của Mông-Nguyên từ phương bắc, trên cương vị một ông Vua và một thiền sư ngộ đạo Trần Nhân Tông đã làm gì để giữ và xây dựng lại đất nước trước những tan hoang cùng lúc với việc chấn hưng Phật giáo?

(Trích sách: As king, Trần Nhân Tông faced two problems: how to rebuild the war-shattered country while at the same time protecting it from future invasions. The commingling of nationalism and Buddhism was part of the Trần dynasty’s movement in response to the rise of nationalist tendencies.)
 

Đời Trần có thể được gọi là thời đại Phật Giáo Nhất Tông, tức là thời đại của một phái Phật Giáo duy nhất. Trần Nhân Tông đã để lại hậu thế: “Phật giáo Việt Nam đã đào tạo nên một tầng lớp trí thức dân tộc đóng góp vào sự hình thành một nước Đại Việt độc lập.”

(Trích sách: The Trần dynasty (1225–1400) marked the “one Buddhist sect” era. Vietnamese Buddhism at the time had already produced a class of nationalist intellectuals ready to contribute to the independent Đại Việt.)
 

Phật giáo của Trần Nhân Tông ảnh hưởng từ ai? Hãy chiêm nghiệm bài thơ của ngài khi nói về sư phụ Thiền của ngài:

“Càng nhắm càng cao,
Càng duì càng cứng,
Bổng nhiên vừa phía hậu,
Nhìn lại đã mặt tiền,
Ôi đó mới thật là,
Thiền của Thượng sĩ!”

(Trích sách: The more you look up, the higher it becomes
The more you drill, the more solid it turns
Having just seen it in the back
You suddenly find it in the front
That’s Thiền of Thượng sĩ!)
 

Hãy nhìn sự thực chứng của Trần Nhân Tông:

“Mình ngồi thành thị,
Nết dùng sơn lâm,
Muôn nghiệp lặng, an nhàn thể tính,
Nửa ngày rồi tự tại thân tâm.”

(Trích sách:

The body in the city,
The mind in the mountain,
The past all quiet and self-nature at rest,
Already half a day in full tranquility.)
 

Tư tưởng Phật Giáo Trần Nhân Tông rõ nhất trong Cư Trần Lạc Đạo:

“Vậy mới hay!
Bụt ở cong nhà,
Chẳng phải tìm xa,
Nhân khuấy bổn nên ta tìm bụt,
Đến cốc hay chỉn bụt là ta.”

(Trích sách: Trần Nhân Tông expressed the ideology in The Joy of Đạo Anywhere on Earth.

And then we know!
Buddha is in the house, no need to search afar;
Being ignorant, we keep looking for Buddha,
Until awakening, then we realize that Buddha has been in ourselves. 

  

Trùng Hưng Phật giáo Trúc Lâm vào Thế Kỷ 20
 

Có thịnh phải có suy. Thời Phật giáo vàng son đó chỉ kéo dài qua ba Tổ rồi lặng lẽ ẩn tàng theo thế sự đổi thay. Đến cuối thế kỷ 20, Trúc Lâm lại được trùng hưng. Tại sao Hòa Thượng Thích Thanh Từ trùng hưng dòng thiền Trúc Lâm? Mục đích chính trong việc trùng hưng dòng Thiền Trúc Lâm để làm gì? Ảnh hưởng của Phật giáo hiện đại Tây Phương lên dòng Thiền Trúc Lâm như thế nào? Hòa Thượng đã lèo lái con thuyền Trúc Lâm trong thế kỷ 20 ra sao mà có thể thu hút hàng ngàn tu sĩ và cư sĩ trong cũng như ngoài nước?

(Trích sách: In 1994 Thích Thanh Từ officially merged his organization with the Trúc Lâm lineage and turned his attention to reviving the sect. At the turn of the twenty-first century, the new Trúc Lâm became a large international Buddhist sect with more than two dozen new monasteries crowded with hundreds of monks and nuns.)


 

Đọc để hiểu rõ khi Thích Thanh Từ nói: “Chỉ có phái thiền Trúc Lâm Yên Tử mới có ông Sơ Tổ Trúc Lâm Đại Đầu Đà là người Việt Nam và cũng là một ông vua. Ông Tổ Việt Nam mới thông cảm tâm tư nguyện vọng phong tục tập quán của người Việt Nam, mới có cách giáo hóa thích ứng nhất với nhu cầu người Phật tử Việt Nam.”

(Trích sách: Among all Thiền sects in Vietnam, Trúc Lâm is the only Thiền sect founded by a Vietnamese person who happened to also be a king. The Vietnamese founding patriarch understood the best Vietnamese customs, habits, and aspirations, thus [it] was the best to understand the needs of Vietnamese Buddhists and effectively help them.)
 

Thích Thanh Từ có giống Trần Nhân Tông không khi giảng rằng:

“Nguyện vọng của tôi là muốn làm sao cho đất nước Việt Nam được độc lập, vững bền, lâu dài. Và muốn làm sao cho Phật giáo Việt Nam cũng có những nét độc lập của Phật giáo Việt Nam.”

(Trích sách: Thích Thanh Từ’s lifelong aspiration is to see not only an independent and stable Vietnam but also a uniquely Vietnamese Buddhism, not just an imitation of Chinese Buddhism.)
 

Thích Thanh Từ khâm phục cách sống “đạo đời là một” của Trần Nhân Tông: “Mà đạo Phật chỉ có ở trong tâm của các Ngài. Còn hành động chống ngoại xâm, là trách nhiệm của một công dân, của người lãnh đạo đất nước. Chớ không đem đạo Phật vào việc chiến tranh để làm hoen ố đạo.

(Trích sách: In all three Mongol invasions that century, they vigorously fought in defense neither as Buddhists nor in the name of Buddhism, but as citizens and country leaders obligated to act for the sovereignty of their borders and people)

  

Trúc Lâm Ảnh hưởng Tây Phương Theo Toàn Cầu Hóa

Quá trình hiện đại hóa đã đưa khoa học và lý luận lên hàng đầu của đời sống nhân loại, khác hẳn với thời vua chúa và đầy huyền bí. Nhà xã hội học Agnes Heller đã tóm lược điều này một cách khá sâu sắc khi nói về thế kỷ 20: “mọi thứ đều phải được đem ra để truy vấn và thử nghiệm; mọi thứ đều phải chịu sự xem xét của lý trí và bác bỏ bằng lập luận.”

(Trích sách:  As Agnes Heller puts it, “everything is open to query and to testing; everything is subject to rational scrutiny and refuted by argument.”)
 

Quá trình toàn cầu hóa đã làm cho Phật giáo cũng như các tôn giáo khác đều chịu ảnh hưởng của thế giới. Thích Thanh Từ đã nhận ra sự hiện đại hóa của xã hội và cho rằng, những ý tưởng trừu tượng và những hành vi huyền bí trong Phật giáo truyền thống Việt Nam sẽ không còn chấp nhận được đối với quần chúng trong một xã hội đã được khoa học hóa với tính hợp lý và sự thật được đề cao.

 (Trích Sách: According to Thích Thanh Từ, abstract languages and mystical acts in traditional Vietnamese Buddhism would be unacceptable to the public in this scientific era that emphasizes rationality and facts.)
 

Nhà nghiên cứu Phật giáo hàng đầu David McMahan cho rằng tính hợp lý là một động lực chính của tiến trình hiện đại hóa. Đi xa hơn nữa, Pippa Norris và Ronald Inglehart còn kết luận rằng tính hợp lý và tính khoa học của hiện đại hóa đã làm suy yếu các yếu tố siêu nhiên, huyền bí và ma thuật của tôn giáo truyền thống.

(Trích sách: According to David McMahan, rationality is a driving force.  As argued by Norris and Inglehart, the rationality and scientific feature of modernity weaken the supernatural, the mysterious, and the magical elements of the traditional religion.
 

Thích Thanh Từ đã cố gắng không ngừng trong nỗ lực hợp lý hóa kinh sách Phật giáo để làm chúng dễ hiểu hơn cùng với việc thay thế phương pháp dùng công án truyền thống của Thiền bằng 4 phương pháp thực hành cụ thể để làm cho giáo lý Phật giáo không còn huyền bí.

(Trích sách: His efforts of rationalizing Buddhist scriptures to make the texts more comprehensible and replacing the traditional Chan/Thiền’s secretive and outside-of-scripture koan practice with the self-explanatory four-path meditation method to make Buddhism no longer mysterious…)
 

Những ảnh hưởng của phong trào Phật Giáo Hiện Đại cũng được phân tích trong Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam của Nguyễn Thúy Loan. Đây là một công trình nghiên cứu tỹ mỹ dựa vào những tài liệu đầy giá trị học thuật cùng với những cuộc phỏng vấn một số các bậc tu sĩ hàng đầu và những cư sĩ kỳ cựu của Trúc Lâm ngày nay. Nội dung quyển sách là một phiên bản được trích ra và hiệu đính từ luận án Tiến Sĩ Phật Học của tác giả.

Sách có thể mua trên Amazon

https://www.amzn.com/1527562859

 (The Amazon introduction contains many errors in the Vietnamese names and words. My publisher has submitted a request for corrections, which should be implemented soon.)

  

About the author – Tác giả
 blank

Nguyễn Thúy Loan
tốt nghiệp Tiến Sĩ Phật Học
 
tại University of the West, USA, in 2019.
Chuyên môn nghiên cứu về Phật Giáo Việt Nam,
Phật Giáo Việt Nam ở Hoa Kỳ và Phật Giáo Hiện Đại.
 

Laura Thuy-Loan Nguyen received her Ph.D. in Religious Studies
from the University of the West, USA, in 2019 and her research
interests are in Buddhism in Vietnam, Vietnamese Buddhism
in America, and Buddhist modernism.

 

 

 



Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
WASHINGTON -- Sau thượng đỉnh Nga-Mỹ ở Alaska, Tổng Thống Trump tiết lộ một số điểm Putin và Trump đã đồng ý, trong đó nổi bật là hai ý kiến: Trump nói rằng Putin đồng ý rằng bầu cử Mỹ không nến cho bầu qua thư; và Trump đồng ý với Putin rằng giải pháp hòa bình tốt nhất là Ukraine nên nhượng đất cho Nga.
Lời Dịch Giả: Để giúp giới trẻ Việt Nam có thể dễ dàng học căn bản Phật pháp, các truyện Bản sanh nơi đây sẽ được rút ngắn và viết lại cho đơn giản trong song ngữ Việt -Anh. Dịch giả hy vọng các truyện Bản sanh song ngữ sẽ giúp cho quý tăng ni, giáo viên, và Phật Tử có thêm một phương tiện mới để hoằng pháp. Nguồn sẽ dựa theo bản tiếng Anh của 547 truyện Jataka trên mạng SuttaCentral
Hòa Thượng Thích Viên Lý, trụ trì chùa Điều Ngự, hỏi tôi: - Ông Vi Anh mất rồi, cô biết không? Tôi sửng sốt, im lặng. Mới ngày nào ông Vi Anh và ông Lưu Vĩnh Lữ đến thăm tôi đây mà. Anh em cười nói, vui như pháo nổ, vui như ngày hội, ngày Tết. Năm ngoái, ngày 27/10/2024, chúng tôi còn gặp ông đi cùng con trai, Trung Tá Triết Bùi tham dự Đại Hội Quân Nhân người Mỹ gốc Việt năm 2024
- Trump Mời Zelenskyy Đến Washington Thứ Hai 18/8 - Bộ Tư Pháp Đồng Ý Giữ Cảnh Sát Trưởng D.C., Kèm Điều Kiện - Thống Đốc Abbott Kêu Gọi Tổ Chức Phiên Họp Đặc Biệt Thứ Nhì - Netanyahu Biến Ý Tưởng Của Trump Thành Hiện Thực - FDA Cho Phép Dùng Vaccine Cúm FluMist Của AstraZeneca Tại Nhà - Trump Cam Kết “Giải Cứu” Nhà Hoạt Động Hong Kong Jimmy Lai - Texas: Cư Dân Gốc Việt Bị Kỳ Thị Sau Khi Bình Luận Về Tuyên Bố Của Trump - Lạm Dụng Chức Vụ Trong Quan Hệ Cá Nhân, Thị Trưởng New Orleans Bị Truy Tố - Cảnh Báo Bão Đại Tây Dương Erin Cuối Tuần Này
Giáo sư Trần Ngọc Ninh đã ra đi thanh thản ở tuổi 103 vào ngày 16 tháng 7 năm 2025 tại Bệnh viện Hoag, thành phố Newport Beach, miền Nam California. Tin tức về sự qua đời của giáo sư chỉ được gia đình thông báo hai tuần sau đó, theo đúng nguyện vọng của thầy về một tang lễ Phật giáo vô cùng đơn giản, được tổ chức riêng tư trong phạm vi gia đình. Không có cáo phó, không có điếu văn, và gia đình đã thực hiện đúng những gì thầy mong muốn. Thầy được an táng tại nghĩa trang Loma Vista Memorial Park, thành phố Fullerton, cách Little Saigon khoảng 20 km
- Nga Tấn Công Ukraine Rạng Sáng Ngày Trump Gặp Putin - D.C. Kiện Trump Vượt Quá Thẩm Quyền Ở Thủ Đô - Trump Bất Ngờ Gọi Bộ Trưởng Tài Chính Na Uy Đòi Nobel Hòa Bình - Lồng Bát Giác Đô Vật Sẽ Dựng Lên Trong Tòa Bạch Ốc - Chạy Trốn ICE, Một Người Thiệt Mạng - JD Vance Lại Bị Xua Đuổi Ở Anh - Tòa Chặn Chính Quyền Giao Thông Tin Người Nhận Medicaid Cho DHS - Thỏa Thuận Thương Mại Của Trump Gây Nguy Hiểm Cho An Ninh Quốc Gia - Tom Cruise Từ Chối Nhận Giải Thành Tựu Trọn Đời Từ Trump
Nhật Bản không đương nhiên là một dân tộc yêu chuộng hòa bình, mà đó là kết quả của bài học từ Thế chiến Thứ Hai. Là một quốc gia từng xâm lược tàn bạo tại nhiều nước Đông Á và Đông Nam Á, Nhật Bản đã phải nếm trải mùi bại trận chua cay, khi vào ngày 6 tháng 8 năm 1945, Mỹ thả quả bom nguyên tử đầu tiên xuống thành phố Hiroshima, và ba ngày sau, vào ngày 9 tháng 8, quả bom thứ hai được thả xuống Nagasaki. Ước tính số thiệt mạng tại hai thành phố này lên tới khoảng 350.000 người. Từ đó, cả thế giới và người Nhật đã kinh hoàng khi nhận thức được rằng sức hủy diệt của vũ khí hạt nhân là vô cùng khủng khiếp.
Chính quyền Trump đang tước bỏ quyền được bảo vệ của một số đương đơn xin tị nạn, kể cả những trường hợp đã nộp đơn từ năm 2019. Theo NPR, hàng chục di dân trên khắp Hoa Kỳ đã nhận thư từ Sở Di Trú và Công Dân (USCIS), thuộc Bộ Nội An, thông báo hồ sơ xin tị nạn của họ đã bị bác bỏ. Thư giải thích rằng các đương đơn này (phần lớn vào Mỹ từ năm 2019 đến 2022) chưa từng trải qua buổi phỏng vấn credible fear (có lo sợ hợp lý) bắt buộc tại biên giới. Đây là cuộc phỏng vấn do viên chức tị nạn tiến hành ngay khi đương sự vừa đến Mỹ hoặc đang bị tạm giữ, để họ có thể kể rõ nỗi sợ bị đàn áp hoặc hành hạ nếu bị buộc trở về quê nhà.
CBP (Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ) đã xác nhận rằng các Thường trú nhân có khả năng sẽ bị kiểm tra kỹ hơn và bị chất vấn nhiều hơn sau khi đi nước ngoài dài ngày. Tại phi trường nhập cảnh, những người có Thẻ Xanh đã sống ngoài Hoa Kỳ một thời gian dài có thể bị đưa vào khu vực kiểm tra thứ cấp để giải thích lịch sử du lịch của họ và mối liên hệ ràng buộc liên tục với Hoa Kỳ.
Nếu muốn tạo ra một trận bão hoàn hảo tại Covered California (hợp tác giữa California Health Benefit Exchange và Sở Dịch vụ Chăm sóc Sức khỏe California) và các thị trường bảo hiểm khác của ĐạoLuật Chăm Sóc Sức Khỏe Giá Cả Phải Chăng (ACA), thì tất cả những gì cần phải làm là kéo dài thời gian ghi danh, tăng gánh nặng túi tiền của người tiêu dùng và chấm dứt hỗ trợ tài chính cho người ghi danh trẻ tuổi và khỏe mạnh nhất. Thế là người dân mất bảo hiểm, chi phí tăng cao, và một nhóm người ghi danh ít hơn, nhiều bệnh tật hơn, đồng nghĩa với phí bảo hiểm cao hơn.
Pechanga Resort Casino hân hạnh giới thiệu cùng quý khán thính giả chương trình nhạc sống mang chủ đề “Hoài Lâm – Hoa Nở Không Màu in USA” sẽ được tổ chức vào lúc 7 giờ tối ngày 14 tháng 9, 2025 tới đây. Hẳn giới yêu thích âm nhạc trong những năm gần đây ít ai không biết đến một giọng ca rất trẻ từ tỉnh nhỏ đã được nghệ sĩ Hoài Linh chú ý đến tài năng và xem như con nuôi của anh, đó là ca sĩ Hoài Lâm. Hoài Lâm đã đặc biệt thu hút sự chú ý của lớp nghệ sĩ đàn anh bằng khả năng ca hát của anh ngay từ lúc 14 tuổi trong lần hát tại Việt Nam nhân dịp nữ ca sĩ Bích Thảo kỷ niệm 9 năm ca hát của cô. Đến 16 tuổi, Hoài Lâm càng lúc càng đam mê với âm nhạc và đã được nam ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng giúp đỡ, hướng dẫn trên con đường nghệ thuật. Hoài Lâm đã biết khai thác khả năng hát hay cũng như tài trình diễn trên sân khấu nhạc sống để lôi cuốn và chinh phục khán giả từ lúc còn rất trẻ.
California – (Ngày 28 tháng 7, 2025) – Năm thứ 10 liên tiếp, Pechanga Resort Casino lại vinh dự góp mặt trong danh sách đề cử độc quyền các khu nghỉ dưỡng/sòng bài xuất sắc, tranh tài danh hiệu “Sòng Bài Tốt Nhất Bên Ngoài Las Vegas” (Best Casino Outside of Las Vegas). Cuộc bình chọn thường niên của trang 10Best.com do USA Today đang tổ chức kêu gọi người hâm mộ bầu chọn cho sòng bài yêu thích nhất của mình bên ngoài Las Vegas. Một trong những ứng cử viên sáng giá nhất năm nay chính là Pechanga Resort Casino, tọa lạc gần Temecula. Pechanga cũng đồng thời được đề cử ở hạng mục “Sòng Bài Chơi Máy Kéo Tuyệt Nhất” (Best Casino for Slots). Khách đến thăm chỉ cần truy cập Pechanga.com/vote để tham gia bầu chọn cho Pechanga ở cả hai hạng mục này.
Một nghiên cứu mới được công bố khiến chúng ta phải xem lại những hiểu biết trước đây: cá voi và cá heo trên khắp thế giới không chỉ cùng tồn tại mà còn thường xuyên “giao lưu” với nhau. Vào mùa di cư thường niên, hàng ngàn con cá voi gù lưng (humpback whale) sẽ bơi qua bờ biển Úc, và người ta nhận thấy có sự góp mặt của những đàn cá heo trong hành trình này.
Hòa Lan, quê hương của những chiếc cối xay gió truyền thống ở những miền quê thanh bình, đang có những bước tiến ngoạn mục trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Ngành năng lượng dân dụng ngày nay đang phát triển nhanh chóng với các giải pháp sáng tạo thay thế cho các nhà máy điện truyền thống sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Mới đây, công ty Archimedes của Hoà Lan vừa giới thiệu một sản phẩm kỹ thuật mang tính đột phá, làm thay đổi cách thức sản xuất điện cho nhà dân. LIAM F1 UWT là một tua bin (turbine) gió nhỏ gọn, có thể sản xuất tới 1,500 kwh mỗi năm, có khả năng đáp ứng gần một nửa nhu cầu năng lượng trung bình của một gia đình, và không bị hạn chế như các tấm pin mặt trời.
Tạp chí Annals of Internal Medicine, một ấn phẩm y khoa uy tín của Hoa Kỳ, đã từ chối yêu cầu của Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. đòi rút lại một nghiên cứu lớn của Đan Mạch, theo tin từ Reuters. Công trình này, công bố hồi tháng 7, kết luận rằng các thành phần nhôm trong vắc-xin không làm tăng nguy cơ bệnh tật ở trẻ em. Nghiên cứu do chính phủ Đan Mạch tài trợ, phân tích dữ liệu toàn quốc của hơn 1,2 triệu trẻ em trong hơn 20 năm, cho thấy không có bằng chứng liên kết việc tiếp xúc với nhôm trong vắc-xin với các bệnh tự miễn, dị ứng hay rối loạn phát triển thần kinh. Bác sĩ Adam Finn, chuyên gia tiêm chủng nhi khoa tại Đại học Bristol (Anh), nhận định đây là “nguồn dữ liệu quy mô lớn, chất lượng cao” và là bằng chứng tốt nhất hiện có về độ an toàn của nhôm trong vắc-xin.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.