Virginia: Cộng Hòa siết quyền bầu cử. Tòa liên bang cấm tiểu bang Virginia tước quyền bầu cử của hàng ngàn tội phạm đại hình (Trump tội phạm, vẫn có quyền bầu cử, ứng cử)
Thẩm phán liên bang cấm Virginia tước quyền bầu cử của hàng ngàn tội phạm đại hình (cần nhắc: Trump có quyền ứng cử, bầu cử dù vẫn là tội phạm)... Bản tin của phóng viên Steve Thompson, trên tờ Washington Post hôm 25/1/2026.
Một thẩm phán liên bang ở Richmond (Virginia) tuần này đã phán quyết rằng Virginia đã vi phạm một đạo luật sau Nội chiến bằng cách tự động tước quyền bầu cử của tất cả những người bị kết tội đại hình, một quyết định có thể khôi phục quyền bầu cử cho hàng ngàn người dân Virginia.
Thẩm phán Tòa án Quận Hoa Kỳ cấp cao John A. Gibney Jr. phán quyết rằng điều khoản tước quyền bầu cử đối với người phạm tội trong hiến pháp tiểu bang đã vi phạm Đạo luật Tái gia nhập Virginia năm 1870 (the Virginia Readmission Act of 1870) của liên bang — đạo luật cho phép tiểu bang này được đại diện trở lại tại Quốc hội sau Nội chiến. Luật đó cấm Virginia tước quyền bầu cử của công dân ngoại trừ như một hình phạt cho các tội phạm được coi là trọng tội theo luật thông thường vào thời điểm đó. Những tội phạm đó không bao gồm các tội liên quan đến ma túy và các tội khác được coi là trọng tội ngày nay.
“Trong hơn một thế kỷ, Khối thịnh vượng chung Virginia đã không tuân thủ một đạo luật liên bang được thiết kế để bảo vệ quyền bầu cử của những người từng bị nô lệ,” Gibney, người được Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm, viết trong một bản án dài 44 trang. “Khi Hoa Kỳ bắt đầu cho phép các tiểu bang nô lệ nổi loạn tái gia nhập sau Nội chiến, Quốc hội lo sợ rằng các thế lực Liên minh miền Nam cũ sẽ tạo ra những tội phạm mới để tước quyền bầu cử của người Mỹ gốc Phi.”
Phán quyết này kết thúc một cuộc chiến pháp lý bắt đầu vào năm 2023, khi Liên minh Tự do Dân sự Hoa Kỳ của Virginia, nhóm bảo vệ quyền bầu cử Protect Democracy và công ty luật WilmerHale kiện Thống đốc Virginia lúc đó là Glenn Youngkin (Đảng Cộng hòa) và các quan chức tiểu bang khác thay mặt cho những người phạm tội bị tước quyền bầu cử, khẳng định rằng hiến pháp tiểu bang vi phạm các điều khoản về việc Virginia tái gia nhập liên bang sau Nội chiến.
“Các thân chủ của chúng tôi — và hàng nghìn người dân Virginia giống như họ, trong quá khứ và hiện tại — đã phải chịu một bản án thứ hai bằng cách vĩnh viễn mất quyền bầu cử ngay cả sau khi họ đã chấp hành xong bản án,” Jared Davidson, luật sư của Protect Democracy, cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Năm. “Quyết định ngày hôm nay có nghĩa là cuối cùng họ có thể tham gia vào quá trình chính trị và, trong tương lai, vô số người dân Virginia sẽ không bị tước đoạt các quyền cơ bản của họ nữa.”
Người phát ngôn của Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang Virginia Jay Jones, một đảng viên Đảng Dân chủ đã đánh bại lúc đó đương kim Bộ trưởng Tư pháp Jason Miyares của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử tháng 11/2025, cho biết văn phòng của ông đang xem xét phán quyết. Người phát ngôn Rae Pickett cho biết văn phòng dự kiến sẽ “đưa ra thông báo công khai” về phán quyết vào tuần tới, nhưng bà từ chối bình luận thêm. Phán quyết của thẩm phán Gibney vĩnh viễn ngăn cản các quan chức bầu cử tiểu bang tước quyền bầu cử của bất kỳ ai trừ khi họ bị kết tội một trong 11 tội danh được coi là trọng tội theo luật chung khi Đạo luật Tái gia nhập Virginia khôi phục quyền đại diện của tiểu bang tại Quốc hội vào năm 1870: đốt phá, trộm cắp, vượt ngục, ăn cắp vặt, ngộ sát, gây thương tích nghiêm trọng, giết người, hiếp dâm, cướp bóc, quan hệ tình dục đồng giới và tự sát.
Phán quyết đã nêu chi tiết lịch sử đầy khó khăn của Virginia trong việc hạn chế khả năng bỏ phiếu của người da đen. Sau đạo luật năm 1870, Virginia liên tục sửa đổi hiến pháp để mở rộng đối tượng bị tước quyền bầu cử. Các sửa đổi năm 1876 đã làm giảm quyền bỏ phiếu của những người từng là nô lệ bằng cách thêm thuế bầu cử và tước quyền bầu cử của những người bị kết tội ăn cắp vặt, thẩm phán Gibney viết.
Hội nghị lập hiến năm 1902 đã thể hiện rõ những ý định này. Một người ủng hộ hàng đầu, khi đó là thượng nghị sĩ tiểu bang Virginia và sau này là nghị sĩ Quốc hội Hoa Kỳ Carter Glass, cho biết hiến pháp mới nhằm mục đích loại bỏ "tất cả các cử tri da đen có thể bị loại bỏ".
“Kế hoạch bầu cử phổ thông này sẽ loại bỏ người da đen khỏi vai trò chính trị ở tiểu bang này trong vòng chưa đầy năm năm, để không một quận nào trong Khối thịnh vượng chung phải lo lắng về sự thống trị hoàn toàn của người da trắng trong các vấn đề chính phủ,” Glass phát biểu trước những tràng vỗ tay trong hội nghị, theo một báo cáo về diễn biến cuộc họp.
Thẩm phán Gibney đã ghi nhận lập trường của Glass trong phán quyết của mình: “Gần một trăm hai mươi lăm năm (125 năm) sau khi Thượng nghị sĩ Glass kêu gọi ‘giải phóng Virginia’ khỏi cử tri da đen, một nhóm những người muốn đi bầu cử xuất hiện trước Tòa án này yêu cầu sự giải phóng thực sự tại các hòm phiếu của tiểu bang Virginia.”
Virginia là một trong ba tiểu bang có hiến pháp tự động tước quyền bầu cử của tất cả những người bị kết án trọng tội, trừ khi thống đốc khôi phục quyền bầu cử cho người đó, theo đơn kiện. Dưới thời Youngkin, Virginia là tiểu bang duy nhất yêu cầu những người phạm tội phải tự mình nộp đơn lên thống đốc để khôi phục quyền đó. Nghĩa là, rất nhiều người (hầu hết da đen) sẽ không nộp đơn để xin có lại quyền bầu cử.
Ý kiến của thẩm phán Gibney ghi nhận ước tính từ Dự án Cải cách Tư pháp Hình sự (Sentencing Project), một nhóm nghiên cứu và vận động cải cách tư pháp hình sự, rằng 46% trong số 264.292 cử tri bị tước quyền bầu cử của Virginia là người da đen. Điều đó có nghĩa là tiểu bang này tước quyền bầu cử của gần 10% người da đen đủ tuổi bầu cử ở Virginia, theo nhóm này.
Vụ kiện được đệ trình một phần để phản ứng lại các động thái của Youngkin, người đã thực hiện những thay đổi vào năm 2023 làm giảm đáng kể số lượng cựu tù nhân đã giành lại quyền bầu cử. Youngkin đã chấm dứt chính sách của cựu thống đốc Robert F. McDonnell, cũng là một đảng viên Cộng hòa, về việc tự động khôi phục quyền bầu cử cho nhiều người phạm tội. Dưới thời Youngkin, mỗi người phạm tội được yêu cầu nộp đơn xin khôi phục quyền bầu cử, mà các quan chức tiểu bang sẽ quyết định từng trường hợp một.
Tiểu bang đã nhiều lần cố gắng bác bỏ vụ kiện khi nó được đưa ra tòa. Tòa kháng án liên bang khu vực thứ 4 đã khẳng định rằng vụ kiện có thể tiếp tục, mặc dù đã loại Youngkin khỏi vụ kiện. Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vào tháng 6 đã từ chối xem xét kháng cáo của tiểu bang.
Lệnh cấm sẽ có hiệu lực vào tháng 5, cho Virginia thời gian để điều chỉnh các thủ tục bầu cử của mình.
“Tôi vô cùng vui mừng trước phán quyết ngày hôm nay và ý nghĩa của nó đối với hàng nghìn người dân Virginia,” Tati King, một trong những nguyên đơn bị kết án về tội ma túy, cho biết trong một tuyên bố. “Sau nhiều năm đấu tranh cho quyền lợi của mình, cuối cùng tôi cũng có thể tham gia vào nền dân chủ của đất nước và thực hiện quyền bỏ phiếu của mình với tư cách là một công dân Mỹ.”
