Kinh tế gia Justin Wolfers: Trump phá vỡ thể chế liên bang, cắt tài trợ nghiên cứu, siết ngoại thương, bảo hộ nội thương, bóp méo kinh tế tư nhân, và thế hệ trẻ sẽ phải gánh chịu hậu quả từ những cơ hội bị bỏ mất. UC Davis: sẽ giảm năng suất trong nước từ 25% đến 35% cho mỗi 10% tăng thuế quan.
27/01/202610:19:00(Xem: 4875)
Kinh tế gia Justin Wolfers: Trump phá vỡ thể chế liên bang, cắt tài trợ nghiên cứu, siết ngoại thương, bảo hộ nội thương, bóp méo kinh tế tư nhân, và thế hệ trẻ sẽ phải gánh chịu hậu quả từ những cơ hội bị bỏ mất. UC Davis: sẽ giảm năng suất trong nước từ 25% đến 35% cho mỗi 10% tăng thuế quan.
Bài viết của Tristan Bove, trên Tạp chí tài chánh Fortune có nhan đề "Trump’s economy is the ‘least conservative’ in a lifetime, top economist warns. ‘Our kids will feel it in a set of lost opportunities’" (Nền kinh tế dưới thời Trump là "ít bảo thủ nhất" trong suốt cuộc đời, một nhà kinh tế hàng đầu cảnh báo. "Con cái chúng ta sẽ phải gánh chịu hậu quả từ những cơ hội bị bỏ lỡ"...")
Năm 2024, Donald Trump đã dựa vào việc bãi bỏ quy định và cắt giảm thuế để làm nền tảng cho chiến dịch tái tranh cử của mình, nhằm giải phóng khu vực tư nhân khỏi những quy định nặng nề và kích thích hoạt động kinh tế. Trên thực tế, nền kinh tế dưới thời Trump 2.0 lại trông giống với chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa trọng thương của đầu thế kỷ 20 hơn là lý tưởng bảo thủ truyền thống.
“Đây là chính phủ can thiệp nhiều nhất trong suốt cuộc đời tôi,” Justin Wolfers, một nhà kinh tế học tại Đại học Michigan, nói với mạng lưới tin tức tiến bộ MeidasTouch trong một cuộc phỏng vấn được phát sóng hôm Chủ nhật. “Đây là chính phủ ít bảo thủ nhất trong suốt cuộc đời tôi.”
Wolfers—người từng được IMF vinh danh là một trong 25 nhà kinh tế trẻ trên thế giới “định hình cách chúng ta suy nghĩ về nền kinh tế toàn cầu”—cho biết việc Trump làm suy yếu sự độc lập của các thể chế liên bang và xu hướng can thiệp vào các quyết định của khu vực tư nhân đang định hướng lại nền kinh tế ra khỏi con đường năng suất và dễ dự đoán. Wolfers cảnh báo, kết quả có thể là một thế hệ bỏ lỡ cơ hội và mất đi tăng trưởng.
Wolfers trước đây đã so sánh nền kinh tế dưới thời Trump, đặc biệt là chế độ thuế quan, với việc Anh rời khỏi Liên minh châu Âu. “Brexit là một trường hợp nghiên cứu tuyệt vời cho những người bạn của tôi ở Hoa Kỳ,” ông nói với CNN năm ngoái. Wolfers đã chỉ trích tác động cô lập của Brexit đối với Anh, dẫn đến nhiều năm tăng trưởng trì trệ và tỷ lệ thất nghiệp cao hơn. “Đó gần như là kịch bản mà Mỹ cũng sẽ phải trải qua,” ông nói, giữa lúc cuộc chiến thương mại leo thang của Mỹ vào mùa xuân năm ngoái nhắm vào Anh và châu Âu. (Trên thực tế, Wolfers đã so sánh cuộc bầu cử của Trump với Brexit từ năm 2016, mặc dù ngay cả khi đó, ông đã cảnh báo rằng trường hợp của Trump có thể sẽ tồi tệ hơn.)
Điều này rất quan trọng, bởi vì bằng chứng kinh tế phần lớn đã xác nhận rằng nền kinh tế Anh đã bị biến dạng vĩnh viễn bởi Brexit, khiến nó nhỏ hơn, ít phụ thuộc vào thương mại hơn và ít giàu đầu tư hơn so với lẽ ra nó phải như vậy. Dữ liệu liên tục cho thấy những tác động tiêu cực vừa phải nhưng dai dẳng đối với GDP, thương mại, đầu tư và nguồn cung lao động. Nghiên cứu gần đây sử dụng phương pháp so sánh "nếu như" cho thấy GDP bình quân đầu người của Anh thấp hơn khoảng 6% đến 8% so với mức lẽ ra đạt được nếu không có Brexit vào khoảng năm 2024-2025.
Tại sao nền kinh tế của Trump lại mang tính cấp tiến hơn là bảo thủ?
Trong khi Trump đã thực hiện lời hứa cắt giảm quy định và giảm thuế cho các tập đoàn và người Mỹ giàu có, Wolfers lưu ý rằng các chính sách khác lại ít nhất quán với nền kinh tế của các tổng thống Cộng hòa gần đây. Chính quyền Trump đã tiếp cận một số công ty bằng cách tận dụng quyền lực quản lý của chính phủ, đôi khi can thiệp vào các vụ án chống độc quyền, hoặc gây nghi ngờ về các vụ sáp nhập cần sự chấp thuận của liên bang, giống như cách các cơ quan quản lý đã làm để ngăn cản các công ty thực hiện các chính sách đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI).
Chính quyền Trump cũng đã đóng vai trò tích cực hơn trong khu vực tư nhân bằng cách mua cổ phần hoặc quyền sở hữu trong một số công ty. Năm ngoái, chính phủ đã cam kết hơn 10 tỷ đô la tiền thuế của người dân cho các giao dịch này, phần lớn được dành để đảm bảo 9,9% cổ phần trong gã khổng lồ sản xuất chip Intel. Chính quyền cũng quan tâm đến khai thác mỏ, sản xuất năng lượng hạt nhân và sản xuất thép. Các báo cáo cũng xuất hiện vào cuối tuần về kế hoạch của chính quyền nhằm bơm 1,6 tỷ đô la vào USA Rare Earth, một nhà cung cấp khoáng sản lớn.
Điều đáng lo ngại nhất đối với nhiều nhà kinh tế là việc Trump liên tục phá hoại sự độc lập của các thể chế liên bang, đáng chú ý là việc sa thải người đứng đầu Cục Thống kê Lao động sau một báo cáo việc làm không thuận lợi (với những điều chỉnh khá lớn khiến quan điểm về một nền kinh tế mạnh mẽ trong những tháng trước đó bị nghi ngờ) và liên tục quấy rối và đe dọa cách chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell. Trump đã cố gắng sa thải Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Lisa Cook, một vụ việc hiện đang được Tòa án Tối cao xem xét, và Bộ Tư pháp của ông đã mở cuộc điều tra về cáo buộc gian lận thế chấp của Cook, điều mà bà kiên quyết bác bỏ.
Sự bất ổn trên thị trường Mỹ chỉ là một dấu hiệu cho thấy sự hỗn loạn mà việc Trump phá hoại sự độc lập của ngân hàng trung ương có thể gây ra. Các CEO hàng đầu, bao gồm Jamie Dimon, đã cảnh báo về những nguy hiểm đối với các quốc gia theo đuổi những hành động như vậy, với Thổ Nhĩ Kỳ là một ví dụ điển hình về những gì có thể xảy ra khi chính phủ sa thải các nhà quản lý ngân hàng vì họ nói những điều mà chính phủ không muốn nghe.
Wolfers cho rằng hành vi này không phù hợp với vai trò của Mỹ là một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới. Ông nói thêm rằng khi niềm tin vào nền kinh tế giảm sút và dữ liệu kinh tế trở nên kém tin cậy hơn, hậu quả có thể lan rộng trong tương lai, đe dọa xóa bỏ sớm nhiều năm tăng trưởng tiềm năng.
“Đừng nghĩ về quý tiếp theo. Đừng nghĩ về năm tiếp theo và thậm chí hãy nhìn xa hơn cả một cuộc suy thoái. Hãy đặt câu hỏi sâu sắc hơn: Nền tảng của sự thịnh vượng là gì?” Wolfers nói. “Trong một thập niên nữa, sẽ có một số công ty không bao giờ được thành lập.”
Ngoài những mối đe dọa đối với sự ổn định thị trường, các nhà kinh tế và nhà khoa học khác đã cảnh báo rằng một số chính sách của Trump, bao gồm thuế quan, cắt giảm tài trợ liên bang cho nghiên cứu và các yêu cầu nhập cư nghiêm ngặt hơn, đang tạo ra rủi ro dài hạn có thể làm suy yếu sự đổi mới của Mỹ. Một phân tích của các nhà kinh tế UC Davis cho thấy rằng thuế quan được áp dụng trong cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 - một thời kỳ mà Trump ca ngợi là thời kỳ hoàng kim của nền kinh tế - đã làm giảm năng suất trong nước từ 25% đến 35% cho mỗi 10% tăng thuế quan.
Kent Jones, giáo sư danh dự tại Đại học Babson, đã lưu ý rằng thuế quan được sử dụng để tài trợ cho chính phủ liên bang cho đến năm 1913. Đó là năm mà Quốc hội ban hành luật mà thuế thu nhập hiện đại bắt nguồn từ đó, bắt đầu kết thúc một kỷ nguyên bất bình đẳng giàu nghèo nghiêm trọng, một thời điểm quan trọng trong cái mà các nhà sử học gọi là Thời đại Tiến bộ. Thời đại mà Wolfers cáo buộc Trump đang hồi sinh, tất nhiên, chính là Thời đại Hoàng kim diễn ra ngay trước đó.
“Dù Google hay OpenAI thế hệ tiếp theo là gì đi nữa, nó có thể sẽ không được phát minh ra hoặc không xuất hiện trên đất nước chúng ta,” Wolfers nói. “Chúng ta sẽ không bao giờ nhận thấy sự thiếu vắng đó, nhưng con cái chúng ta sẽ cảm nhận được điều đó. Con cái chúng ta sẽ cảm nhận được điều đó qua những cơ hội bị bỏ lỡ.”
