Cuba cạn xăng, phải chạy xe bằng than. Hai tàu dầu Nga sẽ cập bến Cuba ngày 23/3/2026, thách thức lệnh Mỹ phong tỏa. Cuba nói sắp đủ ăn nhờ VN dạy Cuba trồng lúa sản lượng cao. TQ xây hàng chục trại năng lượng mặt trời ở Cuba. Nhiều hội đoàn quốc tế rủ nhau gửi viện trợ nhân đạo cho Cuba trong khi Trump siết cấm vận. Mexico đã gửi Cuba hơn 2.000 tấn hàng viện trợ. Dân Cuba lưu vong chia hai: phe đòi lật đổ chính quyền Cuba, phe đòi cứu đói trước.
Đài WLRN từ Florida hôm 19/3/2026 loan tin: Trong bối cảnh Cuba bị Mỹ phong tỏa nhiên liệu, các nhà hoạt động lên kế hoạch mang viện trợ đến Havana. Các nhóm người đến từ Bắc Mỹ, Mỹ Latinh và Châu Âu sẽ hội tụ tại Havana vào thứ Bảy tuần này, ngày 21/3/2026 để chuyển giao hơn 20 tấn hàng viện trợ nhân đạo cho người dân Cuba, giữa lúc cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội đang ngày càng trầm trọng trên hòn đảo này.
Các nhà tổ chức của hội từ thiện Nuestra América Convoy (Đoàn Xe Nuestra América) cho biết họ buộc phải mang viện trợ vào Cuba, trong bối cảnh chính quyền Trump đang áp đặt lệnh phong tỏa nhiên liệu lên hòn đảo, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các dịch vụ thiết yếu đối với người dân. Tổng thống Cuba Miguel Diaz-Canel tuần trước cho biết hòn đảo này đã không nhận được bất kỳ chuyến hàng nhiên liệu nào trong hơn ba tháng qua.
“Chúng tôi đã chứng kiến một sự thất bại to lớn — một sự thoái thác trách nhiệm từ các quốc gia trong khu vực, trong bán cầu, từ Hoa Kỳ cho đến các nước láng giềng khác của Cuba — trong việc cung cấp những nhu yếu phẩm mà người dân nơi đây đang trông cậy,” David Adler, đồng điều phối viên chung của tổ chức Quốc tế Tiến bộ (Progressive International) — một trong những đơn vị tổ chức đoàn xe này — chia sẻ với đài WLRN.
Ban đầu, đoàn xe này được hình thành như một hạm đội tàu thuyền trên biển; tuy nhiên, ông Adler cho biết do có quá nhiều người từ nhiều quốc gia khác nhau bày tỏ mong muốn tham gia, nên quy mô của đoàn đã được mở rộng ra thành một đoàn xe tổng hợp đa phương thức. Một phần hàng viện trợ sẽ được vận chuyển bằng đường hàng không, phần còn lại sẽ được chuyển bằng đường thủy.
“Chúng tôi bao gồm những người dân bình thường đến từ khắp nơi trên thế giới, được thôi thúc bởi một niềm tin đạo đức và chính trị chung, một nỗi bức xúc và sự quan ngại sâu sắc, cùng với lòng dũng cảm khi đối mặt với Hoa Kỳ — quốc gia không chỉ tìm cách bóp nghẹt hòn đảo này, mà còn muốn cô lập nó hoàn toàn,” ông Adler phát biểu.
Các nhóm chính trị xã hội chủ nghĩa, các nghiệp đoàn lao động và các nghệ sĩ âm nhạc — điển hình là bộ ba hip-hop người Ireland mang tên Kneecap — sẽ tham gia vào đoàn này. Ngoài ra, đoàn còn có sự góp mặt của Hasan Piker — một streamer cánh tả nổi tiếng — cùng chính trị gia người Anh Jeremy Corbyn. Bốn nghị sĩ cánh tả thuộc Nghị viện Châu Âu cũng sẽ tham gia cùng đoàn xe.
Do một số nhà tổ chức có mối liên hệ với chính quyền cộng sản Cuba, sự kiện này đã vấp phải những phản ứng trái chiều, đồng thời dấy lên những nghi vấn về động cơ thực sự của nhóm tổ chức.
Hòn đảo này vốn dĩ đã phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân đạo mang tính lịch sử và đang ngày càng trầm trọng, ngay cả trước khi chính quyền Trump bắt đầu áp đặt lệnh phong tỏa nhiên liệu. Tình hình an ninh lương thực tại đây khi đó cũng đã ở trong trạng thái sụp đổ. Một tổ hợp các căn bệnh nhiệt đới—được người dân địa phương gọi là “El Virus”—đã tàn phá dân số nơi đây. Hơn một triệu cư dân đã phải rời bỏ đất nước trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2025.
Lệnh phong tỏa nhiên liệu được áp đặt ngay sau cuộc can thiệp quân sự của Hoa Kỳ vào Venezuela, việc bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, và sau đó là sự thâu tóm ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela—những sự kiện đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng vốn đã tồn tại từ trước. Venezuela từ lâu vẫn luôn là nguồn cung cấp nhiên liệu chính cho Cuba.
Adler đã liệt kê hàng loạt vấn đề “hiệu ứng dây chuyền” nảy sinh từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu. Việc bảo quản thực phẩm bằng tủ lạnh trở nên bất khả thi, dẫn đến tình trạng hư hỏng hàng loạt các mặt hàng thực phẩm. Hệ thống giao thông vận tải bị tê liệt hoàn toàn, gây ảnh hưởng đến mọi tầng lớp xã hội—từ công nhân lao động cho đến những người nông dân đang nỗ lực vận chuyển nông sản ra thị trường. Khi không có nhiên liệu, các máy bơm nước sẽ ngừng hoạt động, khiến vòi nước tại các hộ gia đình trở nên khô cạn. Các bệnh nhân cần chạy thận nhân tạo không thể tiếp cận liệu trình điều trị. Ngay cả các thiết bị y tế phục vụ việc chăm sóc trẻ sơ sinh tại bệnh viện cũng không thể vận hành.
Ông cũng chỉ ra những hệ lụy kinh tế quốc tế đang lan rộng do việc eo biển Hormuz bị đóng cửa—hậu quả của cuộc chiến tranh giữa Israel, Hoa Kỳ và Iran tại vùng Vịnh Ba Tư. Các quốc gia như Ấn Độ và Nepal đang phải chao đảo chống đỡ, đồng thời bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về những tác động lâu dài đối với cả nền kinh tế lẫn sức khỏe cộng đồng do lệnh đóng cửa này gây ra.
“Trong trường hợp của Cuba, chúng ta không chỉ đang nói về sự sụt giảm nguồn cung, mà là việc cắt bỏ hoàn toàn—lên tới 100%—lượng dầu mỏ ra khỏi nền kinh tế,” ông Adler nhận định. “Trên thế giới này, không một quốc gia nào có thể trụ vững và tồn tại được nếu phải đối mặt với một lệnh phong tỏa nhiên liệu toàn diện như vậy.”
Theo báo cáo trước đó của đài WLRN, sản lượng dầu mỏ khai thác nội địa của Cuba hiện chỉ đạt khoảng 30.000 thùng mỗi ngày—một con số chưa bằng một phần ba so với nhu cầu tiêu thụ thông thường—và chỉ vừa đủ để đáp ứng những nhu cầu thiết yếu tối thiểu nhất cho hòn đảo này.
Adler cùng các thành viên khác trong đoàn tàu, chẳng hạn như nữ Nghị sĩ Nghị viện Châu Âu người Pháp Emma Fourreau, từng tham gia "Đoàn tàu Sumud Toàn cầu" (Global Sumud Flotilla) vào năm ngoái. Đây là một nỗ lực nhằm vận chuyển hàng viện trợ nhân đạo đến bờ biển của Dải Gaza đang bị bao vây—vùng đất vốn đã bị tàn phá nặng nề bởi chiến dịch quân sự không ngừng nghỉ của Israel, diễn ra sau cuộc tấn công của các tay súng Hamas vào Israel hôm 7 tháng 10 năm 2023. Quân đội Israel đã chặn bắt đoàn tàu này trên vùng biển quốc tế giữa Địa Trung Hải; những người có mặt trên tàu sau đó bị tống giam tại Israel, và nhiều người đã bị trục xuất.
Theo Adler, có những điểm tương đồng rõ rệt giữa hai sự việc này.
"Sau khi đã trở thành điều bình thường hóa tại khu vực đó trên thế giới, Hoa Kỳ giờ đây đang 'nhập cảng' chiến thuật siết cho đói này sang Tây Bán cầu. Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc phản kháng lại sự bình thường hóa đó—đứng lên chống lại chiến thuật bao vây này, vốn là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế—là điều vô cùng quan trọng," Adler phát biểu.
Ông nhấn mạnh rằng, mặc dù hành động này có thể bị coi là mang tính khiêu khích hoặc "theo cách nào đó là nhằm chọc tức chính quyền Trump," nhưng các sứ mệnh viện trợ nhân đạo thực chất là hoàn toàn hợp pháp và được luật pháp quốc tế bảo vệ. Trong bối cảnh lệnh cấm vận của Hoa Kỳ đối với Cuba, ông cho biết toàn bộ hàng hóa được vận chuyển từ Hoa Kỳ sang Cuba đều đã trải qua quy trình kiểm duyệt pháp lý chặt chẽ và được thực hiện "đúng theo từng câu chữ của luật pháp."
"Đây là những biện pháp hợp pháp, đồng thời cũng là những biện pháp cần thiết về mặt đạo đức nhằm đáp ứng các nhu cầu cơ bản của người dân Cuba. Cũng giống như trường hợp của đoàn tàu viện trợ tới Gaza vậy," ông nói.
Theo một thông cáo báo chí từ đoàn tàu, tổ chức cánh tả có trụ sở tại Thành phố New York mang tên "The People’s Forum" (Diễn đàn của Nhân dân) đang vận chuyển số vật tư điện năng lượng mặt trời trị giá ít nhất nửa triệu đô la. Thêm nhiều tấm pin năng lượng mặt trời khác cũng đang được vận chuyển tới từ Colombia. Adler cho biết nguồn điện năng lượng mặt trời này sẽ được ưu tiên cung cấp cho các bệnh viện và phòng khám—những cơ sở y tế mà nếu không có nguồn điện này thì sẽ hoàn toàn rơi vào cảnh mất điện.
Cũng theo thông cáo báo chí nói trên, một phái đoàn đến từ Milan (Ý) đang mang theo hơn bốn tấn vật tư y tế, trong khi một phái đoàn khác đến từ Brazil cũng đóng góp thêm nửa tấn vật tư. Phần lớn số hàng viện trợ đang trên đường tới là thực phẩm, được quyên góp từ nhiều nơi như Vương quốc Anh, Ireland, Argentina, Mexico, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều quốc gia khác.
Vào ngày 21 tháng 3, tất cả các nhóm tham gia—dù di chuyển bằng đường hàng không hay đường biển—sẽ cùng hội tụ tại Havana để bàn giao số hàng viện trợ này cho các tổ chức tiếp nhận. Ông Adler cho biết: cuộc khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra tại Cuba đã thúc đẩy nhóm hành động; tuy nhiên, một lý do khác nữa là thực tế việc Hoa Kỳ đang tích cực quân sự hóa vùng biển Caribe thông qua việc nhắm mục tiêu và tiêu diệt những kẻ bị cáo buộc buôn lậu ma túy. Theo đài NPR, ít nhất 157 người đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Hoa Kỳ trên khắp vùng Caribe và khu vực Đông Thái Bình Dương kể từ khi chính quyền Trump bắt đầu thực hiện các cuộc tấn công này vào năm ngoái. Chính quyền này hầu như không đưa ra được bằng chứng nào cho thấy những chiếc ghe bị nhắm mục tiêu nói trên thực sự đang vận chuyển ma túy.
Vào năm 2014, Cộng đồng các Quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (CELAC) đã nhất trí tuyên bố toàn bộ khu vực này là một "Vùng Hòa bình", với ý nghĩa rằng mọi tranh chấp giữa các quốc gia cần được giải quyết thông qua con đường ngoại giao chứ không phải bằng hành động quân sự.
"Trong suốt 12 năm qua, 'Vùng Hòa bình' đó vẫn được duy trì vững chắc. Đã không hề có bất kỳ xung đột liên quốc gia hay chiến tranh nóng nào xảy ra tại khu vực rộng lớn thuộc Mỹ Latinh và Caribe này — cho đến khi Donald Trump, lần đầu tiên trong lịch sử, ném bom thủ đô của một quốc gia Nam Mỹ là Venezuela, và tất nhiên, bắt giữ tổng thống của nước này [Nicolás Maduro]," ông Adler phát biểu.
Các mối liên hệ với chính phủ Cuba
Đoàn xe vận chuyển toàn cầu này, dù chính thức hoạt động độc lập, đã nhận được sự quan tâm đáng kể từ chính phủ cộng sản Cuba trên các phương tiện truyền thông chính thức; chính phủ đã ca ngợi đoàn xe như một biểu tượng của sự đoàn kết và tinh thần phản kháng toàn cầu chống lại sự gây hấn của Hoa Kỳ. Truyền thông nhà nước đưa tin rằng Đại sứ Cuba tại Ý đã tháp tùng một phái đoàn đến sân bay ở Rome.
Một số thành viên trong ban tổ chức đoàn xe có mối liên hệ với chính phủ Cuba.
Tổ chức "The People’s Forum" (Diễn đàn Nhân dân) do ông Manolo De Los Santos đồng điều hành; ông này từng tham gia nhiều sự kiện cùng Tổng thống Cuba Miguel Diaz-Canel và thường xuyên tới thăm hòn đảo này. Truyền thông nhà nước thường xuyên mô tả ông De Los Santos là một "người bạn của hòn đảo".
Cá nhân ông Adler đã gặp gỡ ông Diaz-Canel trong nhiều dịp khác nhau, theo tường thuật của tờ báo độc lập El Toque (Cuba). Ông chia sẻ với đài WLRN rằng các cuộc gặp gỡ này diễn ra như một phần của "nghi thức ngoại giao thông thường" trong khuôn khổ các "hội nghị quy mô lớn". Khi ông Adler bị chính quyền Israel bắt giữ trên Địa Trung Hải trong nỗ lực đưa đoàn tàu viện trợ nhân đạo tới Gaza vào năm ngoái, ông Diaz-Canel đã trực tiếp lên tiếng kêu gọi trả tự do cho ông trên mạng xã hội.
Bà Mariela Castro — con gái của nhà lãnh đạo cách mạng Raúl Castro — hiện là thành viên hội đồng của tổ chức "Progressive International" (Quốc tế Tiến bộ) do ông Adler sáng lập. Ông Adler nhận định rằng bà Mariela Castro là một "người tiên phong" trong các vấn đề liên quan đến cộng đồng LGBTQ tại Cuba, đồng thời ghi nhận công lao của bà trong việc thúc đẩy thông qua bản sửa đổi Hiến pháp năm 2022, văn bản đã mở rộng quyền lợi cho cộng đồng này. Nhiều tổ chức quốc tế cũng đã ghi nhận và vinh danh những đóng góp của bà.
Ông Adler chia sẻ với đài WLRN rằng những mối liên hệ kể trên không đồng nghĩa với việc đoàn xe "Nuestra América" (Châu Mỹ của Chúng ta) nên bị coi là có sự gắn kết với chính phủ Cuba. Ông nhấn mạnh rằng, ngoại trừ một số loại "thuốc cần bảo quản lạnh" bắt buộc phải chuyển giao trực tiếp cho các bệnh viện nhà nước, phần lớn số hàng viện trợ còn lại sẽ được chuyển giao trực tiếp cho các nhóm xã hội dân sự.
.
Phe hữu chỉ trích việc cứu trợ Cuba là ngây thơ
Đối với một số người, nỗ lực rầm rộ của các nhóm cánh tả nhằm đưa hàng viện trợ đến quốc gia này lại mang cảm giác thiếu chân thực và sáo rỗng.
"Tôi chưa từng thấy những người đó đứng lên đấu tranh cho nhân quyền tại Cuba, hay lên án tình trạng đàn áp tại Cuba, hoặc bênh vực cho những nghệ sĩ trẻ... cũng như những công nhân và nông dân Cuba đang bị giam cầm trong tù," ông Orlando Guttierez-Boronat — Tổng thư ký của "Assembly of the Cuban Resistance" (Hội đồng Kháng chiến Cuba), một liên minh bao gồm 52 tổ chức xã hội dân sự hoạt động cả trong và ngoài lãnh thổ Cuba — chia sẻ với đài WLRN. “Đối với tôi, những người đó chẳng có chút uy tín nào. Họ chẳng biết gì về Cuba cả; họ đến đó chỉ vì họ cần duy trì cái huyền thoại về một xã hội xã hội chủ nghĩa thành công—vốn chỉ bị cản trở bởi các lệnh trừng phạt kinh tế của Hoa Kỳ. Vì thế, đối với họ, người dân Cuba chỉ là một chi tiết phụ mờ nhạt. Điều cốt yếu đối với họ lại là một cuộc đấu tranh ý thức hệ nào đó,” ông Gutierrez-Boronat nhận định.
Chính phủ Mexico đã chịu sức ép từ Hoa Kỳ buộc phải hủy bỏ các chuyến hàng nhiên liệu dự kiến gửi đến hòn đảo này, dưới lời đe dọa về các lệnh trừng phạt sẽ áp đặt lên bất kỳ quốc gia nào cung cấp nhiên liệu cho Cuba. Thay vì nhiên liệu, trong những tuần gần đây, chính phủ Mexico đã gửi đi hơn 2.000 tấn hàng viện trợ.
Đài truyền hình TV Azteca của Mexico đưa tin rằng phần lớn số hàng viện trợ này đã bị đem bán tại các cửa hàng do chính phủ quản lý, thay vì được phân phát miễn phí cho người dân—một cáo buộc mà chính phủ Cuba đã kiên quyết bác bỏ.
Những diễn biến mới nhất trong quan hệ Mỹ - Cuba
Tổng thống Trump đã nhiều lần phát biểu rằng chính phủ Cuba sẽ sớm sụp đổ dưới sức ép ngày càng gia tăng, vốn được tạo ra bởi lệnh phong tỏa nhiên liệu mà ông áp đặt lên hòn đảo này.
“Tôi tin rằng mình sẽ có vinh dự ‘chiếm lấy’ Cuba,” Tổng thống Trump phát biểu trước các phóng viên trong tuần này. “Ý tôi là, dù là giải phóng hay chiếm lấy—tôi nghĩ mình có thể làm bất cứ điều gì mình muốn.”
Cả chính phủ Hoa Kỳ lẫn chính phủ Cuba đều đã xác nhận rằng các cuộc đàm phán đang được tiến hành, mặc dù tính chất cụ thể của các cuộc đàm phán này vẫn chưa được công bố rõ ràng. Trước sức ép ngày càng tăng từ phía Hoa Kỳ, và với sự hỗ trợ từ Tòa thánh Vatican, Cuba gần đây đã công bố quyết định trả tự do cho 51 tù nhân.
Cũng trong tuần này, quốc gia cộng sản này đã thông báo rằng các công dân Cuba đang sinh sống ở nước ngoài sẽ sớm được phép đầu tư và sở hữu các doanh nghiệp ngay trên hòn đảo quê hương—một bước đột phá mạnh mẽ, hoàn toàn khác biệt so với những hạn chế từng tồn tại trước đây.
Thượng nghị sĩ Marco Rubio đã lên tiếng phản hồi rằng những cải cách vừa được công bố đó vẫn chưa đủ sâu rộng như ông mong đợi, và rằng điều Cuba thực sự cần lúc này là “những con người mới nắm quyền lãnh đạo.” Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh tờ New York Times đưa tin rằng Hoa Kỳ đang thúc đẩy việc loại bỏ Tổng thống Diaz-Canel khỏi vị trí lãnh đạo.
Đối với ông Adler và nhiều nhà quan sát khác, những ngôn từ hùng hồn phát đi từ phía Hoa Kỳ—cùng với lệnh phong tỏa nhiên liệu đi kèm—chẳng khác nào những tàn dư sót lại từ thời kỳ trước Cách mạng Cuba, khi Hoa Kỳ còn đóng vai trò áp đặt và can thiệp thô bạo vào các vấn đề nội bộ của hòn đảo này. “Tôi nghĩ đó chính là lý do khiến hàng ngàn người muốn tham gia vào đoàn xe này,” Adler phát biểu. “Mọi người đều có chung nhận thức rằng nếu họ có thể thực hiện thành công một cuộc ‘chiếm đoạt’ — điều mà ông Trump đang đe dọa — nếu họ có thể xâm chiếm và sáp nhập hòn đảo này, rồi kéo chúng ta lùi lại sáu thập niên về thời kỳ chịu sự kiểm soát thuộc địa của Hoa Kỳ, thì đó thực sự là một mối đe dọa.”
.
VN dạy Cuba trồng lúa sản lượng cao. Báo Ciber Cuba loan tin Tổng Thống Díaz-Canel (của Cuba) tuyên bố Cuba sẽ có thể tự chủ về gạo "trong thời gian ngắn" nhờ sự hỗ trợ từ Việt Nam. Miguel Díaz-Canel đã khẳng định rằng quốc đảo này có thể đạt được sự tự chủ về gạo "trong thời gian ngắn", trong một cuộc gặp gỡ với đại diện của một công ty Việt Nam đang tham gia vào các dự án nông nghiệp trên đảo.
Theo thông tin được Văn phòng Chủ tịch nước Cuba công bố, ông Díaz-Canel đã gặp gỡ doanh nhân Nguyễn Văn Quang, Chủ tịch Công ty Agri-VMA – đơn vị đang triển khai các dự án sản xuất lúa gạo tại Los Palacios, tỉnh Pinar del Río.
Trong cuộc gặp, nhà lãnh đạo này đã nhấn mạnh những kết quả đạt được từ sự hợp tác giữa Cuba và Việt Nam trong lĩnh vực này, đồng thời khẳng định rằng những kinh nghiệm thực tiễn này cho thấy đất nước hoàn toàn có thể tự đáp ứng nhu cầu về lương thực của chính mình.
"Trong thời gian ngắn, Cuba sẽ có thể tự cung tự cấp gạo," ông tuyên bố, bất chấp thực tế là trong nhiều năm qua, quốc đảo này thậm chí còn không thể đảm bảo nguồn cung gạo nằm trong gói lương thực cơ bản được nhà nước trợ cấp.
Chính quyền Cuba giải thích rằng công ty Việt Nam này đang hoạt động theo nhiều phương thức khác nhau, bao gồm việc sử dụng quyền hưởng dụng đất, thiết lập quan hệ đối tác với các nhà sản xuất Cuba, và kinh doanh vật tư nông nghiệp bằng ngoại tệ, với mục tiêu nâng cao năng suất cây trồng.
Ông Díaz-Canel cũng lưu ý rằng các dự án này là một phần trong những thỏa thuận đã ký kết với Chính phủ Việt Nam, nhằm thúc đẩy sản xuất nông nghiệp giữa bối cảnh cuộc khủng hoảng lương thực mà đất nước đang phải đối mặt.
Về phía mình, ông Nguyễn Văn Quang đã tái khẳng định thiện chí của Việt Nam trong việc tiếp tục hỗ trợ Cuba, đồng thời thừa nhận rằng quốc đảo này đang trải qua "một tình huống khó khăn."
Những tuyên bố của nhà lãnh đạo Cuba hoàn toàn tương phản với thực tế của đất nước này, nơi gạo – một trong những lương thực thiết yếu – thường xuyên rơi vào tình trạng khan hiếm và giá cả tăng vọt, buộc nhiều gia đình phải dựa vào thị trường tự do hoặc nguồn hàng nhập cảng để sinh sống.
Hiện nay, Cuba đang phụ thuộc nặng nề vào nguồn gạo nhập cảng để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước, trong bối cảnh đất nước đang chìm trong khủng hoảng kinh tế, sản xuất nông nghiệp trì trệ và thiếu hụt nguồn cung trầm trọng.
.
Bản tin Reuters cho biết: Cuba cạn xăng dầu, phải chạy xe bằng than. Đối mặt với lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ, người đàn ông Cuba vận hành xe hơi bằng than củi. Người dân Cuba sáng tạo để vượt qua tình trạng thiếu hụt nhiên liệu. Các bộ phận cải tiến được chế tạo hoàn toàn từ phế liệu và các linh kiện tận dụng lại. Chiếc xe đời 1980 do Ba Lan sản xuất đạt tốc độ tối đa 70 km/h khi chạy bằng than củi. Juan Carlos Pino, một thợ cơ khí người Cuba chỉ mới học hết lớp 8, có lẽ đã tìm ra cách để "qua mặt" lệnh cấm vận dầu mỏ của Hoa Kỳ.
Áp dụng sự khéo léo và tài ứng biến mà nhiều người dân Cuba đã rèn luyện qua hàng thập niên chịu lệnh trừng phạt của Mỹ, ông Pino (56 tuổi) đã cải tạo chiếc xe Fiat Polski đời 1980 do Ba Lan sản xuất của mình để chạy bằng than củi – một loại nhiên liệu rẻ hơn và dồi dào hơn nhiều so với xăng, kể từ khi Washington cắt đứt nguồn cung dầu mỏ tới hòn đảo Caribe này vào tháng Một vừa qua.
Ông Pino đã chế tạo bộ thiết bị này ngay tại xưởng của mình ở Aguacate – một thị trấn nhỏ có 5.000 dân, nằm cách thủ đô Havana khoảng 70 km (45 dặm) về phía đông. Nơi đây từng phát triển thịnh vượng nhờ một nhà máy đường, nhưng hiện tại nhà máy này đã đóng cửa. Ngày nay, thị trấn được bao quanh bởi những bãi chăn thả bò và các mỏ đá, nơi những người đàn ông vẫn đi bộ đến nơi làm việc với những chiếc cưa tay dài vắt ngang vai.
Trong thị trấn, ông Pino trở thành một "ngôi sao" mỗi khi chiếc xe Polski hai xi-lanh của ông nổ máy chạy lọc cọc trên những con đường đầy ổ gà, với chiếc bình nhiên liệu đặc biệt dung tích 60 lít (15 gallon) được hàn cố định ở phía sau xe.
Người dân trong thị trấn thường tụ tập lại để chụp ảnh "tự sướng" cùng chiếc xe; một số người tỏ vẻ kinh ngạc không tin vào mắt mình, trong khi những người khác lại hỏi liệu ông có thể chế tạo một chiếc tương tự cho họ được không.
"Trong một cuộc khủng hoảng như thế này, đây là lựa chọn tốt nhất mà chúng tôi có," ông Pino chia sẻ – người đang ấp ủ dự định cải tạo tiếp một chiếc máy kéo. "Chúng tôi cần phương tiện đi lại, chúng tôi cần có khả năng ra đồng canh tác."
Ông Pino đã chế tạo bộ thiết bị của mình hoàn toàn từ phế liệu và các vật dụng được tận dụng lại. Than củi được đốt cháy bên trong một bình chứa khí propane đã qua sử dụng và được bịt kín bằng nắp của một chiếc máy biến áp cũ. Bộ lọc khí được làm từ một chiếc bình đựng sữa bằng thép không gỉ, bên trong nhồi đầy quần áo cũ.
Tình trạng khan hiếm hàng hóa từ lâu đã trở thành một thực tế thường trực tại Cuba, quốc gia vốn vận hành theo mô hình kinh tế chỉ huy kiểu Xô Viết. Tình hình này càng trở nên tồi tệ hơn kể từ khi Hoa Kỳ lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, cắt đứt nguồn cung dầu mỏ cho Venezuela, đồng thời đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào khác cung cấp nhiên liệu cho Cuba.
Tình trạng mất điện hiện đã trở thành chuyện thường ngày. Xăng dầu bị phân phối theo định mức nghiêm ngặt. Trên thị trường chợ đen, giá xăng lên tới 8 USD/lít, tương đương 30 USD/gallon — gấp sáu lần mức giá chính thức.
Và rồi, một nhà sáng chế xuất hiện. Pino từng chế tạo một cỗ máy tận dụng các bộ phận từ xe máy để vắt sữa cho ba con bò cùng một lúc. Ông chia sẻ rằng mình đã ấp ủ ý tưởng về chiếc xe hơi chạy bằng than suốt nhiều năm, mà nguồn cảm hứng ban đầu chính là người chú quá cố của ông. Pino cũng ghi nhận công lao của các công nghệ mã nguồn mở do Edmundo Ramos — một nhà sáng tạo người Argentina, người đứng sau trang web DriveOnWaste.com — khởi xướng và quảng bá.
Trong một cuộc phỏng vấn, Ramos cho biết nhiều người dân Cuba khác đã gọi điện cho ông để xin lời khuyên, trong đó có một người đang sử dụng máy phát điện công suất 50 kilowatt để cung cấp điện cho cả một khu dân cư.
"Đầu tiên, một người làm đá đã liên hệ với tôi và than thở rằng anh ấy không thể tiếp tục sản xuất đá được nữa. Sau đó là một người bán kem, rồi đến một chủ cửa hàng," Ramos kể lại.
Ông giải thích rằng hầu như bất kỳ loại động cơ nào cũng có thể được hoán cải để chạy bằng than, chỉ cần dẫn luồng khí nóng thay vì xăng vào bộ chế hòa khí.
Vào ngày 4 tháng 3, Pino đã chính thức cho ra mắt chiếc xe Polski chạy bằng than của mình. Trong một đợt chạy thử nghiệm đầu tiên, chiếc xe đã hoàn thành quãng đường dài 85 km (53 dặm) và đạt tốc độ tối đa 70 km/h (43 dặm/giờ).
Những người dân Cuba khác đã hoàn toàn sững sờ trước thành quả này. "Thật tuyệt vời. Tôi thực sự không còn lời nào để diễn tả," Yurisbel Fonseca, 27 tuổi, thốt lên khi dừng chiếc xe máy của mình lại để chiêm ngưỡng cận cảnh và chụp ảnh chiếc xe.
Narvis Cruz, 53 tuổi, đã gọi đây là "phát minh của năm". Cruz là người khá am hiểu về nghệ thuật "chắp vá" xe cộ đầy ngẫu hứng của người Cuba. Ông đang sở hữu một chiếc Pontiac đời 1953, nhưng lại vận hành nhờ khối động cơ Perkins từ thập niên 1940, kết hợp với hộp số của Mercedes, hệ thống lái của tập đoàn AVIA (Cộng hòa Séc), và bộ vi sai do công ty Ifa (Đông Đức) sản xuất. "Đó chính là Cuba," Cruz nhận định. "Một món salad thập cẩm được trộn từ đủ thứ trên đời."
.
Từ Florida, dân Cuba lưu vong biểu tình, đòi giải phóng Cuba. Thị trưởng Hialeah của Florida kêu gọi tham gia Cuộc mít tinh vì một Cuba Tự do. Bryan Calvo, Thị trưởng thành phố Hialeah, đã chính thức phát lời kêu gọi tham gia Cuộc mít tinh vì một Cuba Tự do (Free Cuba Rally) – một sự kiện quy mô lớn và hoàn toàn miễn phí, sẽ diễn ra vào lúc 7:00 tối ngày 24 tháng 3 tại Công viên Milander, tọa lạc tại số 4700 Palm Avenue, Hialeah, Florida.
Sự kiện này, được chính quyền Thành phố Hialeah chính thức tổ chức và đưa vào lịch hoạt động của thành phố, sẽ quy tụ các quan chức dân cử, các nhà hoạt động xã hội, các lãnh đạo cộng đồng và tôn giáo, các nghệ sĩ, cùng các thành viên của cộng đồng người Cuba lưu vong trong một cuộc biểu dương tinh thần đoàn kết đầy ôn hòa với người dân Cuba. Cổng công viên sẽ mở cửa đón khách từ lúc 6:00 chiều, và sự kiện sẽ kéo dài đến 10:00 tối.
Chính vị Thị trưởng đã trực tiếp quảng bá cho cuộc mít tinh này trên các nền tảng mạng xã hội với một thông điệp đầy dứt khoát: "Hialeah ơi, thời khắc cho một Cuba Tự do chính là ngay lúc này. Thông điệp của chúng ta thật rõ ràng: Tự do! Hãy cùng tham gia Cuộc mít tinh vì một Cuba Tự do vào thứ Ba, ngày 24 tháng 3, lúc 7 giờ tối tại Công viên Milander."
Với tư cách là những nghệ sĩ khách mời đặc biệt, sự góp mặt của Yotuel Romero và El Chacal đã được xác nhận – đây là hai trong số những gương mặt nổi bật và được công nhận rộng rãi nhất trong phong trào âm nhạc đấu tranh của cộng đồng người Cuba lưu vong.
Bryan Calvo, năm nay 28 tuổi, là vị thị trưởng trẻ tuổi nhất trong lịch sử thành phố Hialeah. Tốt nghiệp Trường Luật Harvard, ông đã đắc cử vào tháng 11 năm 2025 với tỷ lệ phiếu bầu đạt 52,93%, và chính thức tuyên thệ nhậm chức vào tháng 1 năm 2026 tại Trung tâm Nghệ thuật và Giải trí Milander. Ngay từ khi bắt đầu nhiệm kỳ, ông đã duy trì lập trường kiên quyết chống lại chế độ độc tài tại Cuba, đồng thời thành lập một nhóm cố vấn doanh nghiệp tập trung vào viễn cảnh Cuba sau khi chế độ hiện hành sụp đổ.
.
Hai tàu dầu Nga sẽ cập bến Cuba vào ngày 23/3/2026, thách thức lệnh Mỹ phong tỏa. Tàu chở dầu Nga mang tên 'Anatoly Kolodkin' —thuộc sở hữu của công ty vận tải biển quốc doanh Sovcomflot và đang chịu lệnh trừng phạt từ Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu cùng Vương quốc Anh— hiện đang di chuyển với tải trọng 730.000 thùng dầu thô, hướng về phía cảng dầu tại Matanzas. Dự kiến tàu sẽ cập bến vào thứ Hai, ngày 23 tháng 3, đánh dấu đợt cung cấp năng lượng quy mô lớn đầu tiên cho Cuba trong hơn hai tháng qua.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler (được DW thu thập), con tàu này đã hoàn tất việc nạp nhiên liệu tại cảng Primorsk của Nga vào ngày 8 tháng 3 và tính đến thứ Tư tuần này, vị trí của tàu được xác định là đang ở khu vực phía đông Đại Tây Dương.
Lô hàng này đặt ra một thách thức địa chính trị trực tiếp đối với chính quyền Tổng thống Trump —vốn đã và đang thực thi lệnh phong tỏa dầu mỏ chống lại Cuba kể từ ngày 29 tháng 1 thông qua các sắc lệnh hành pháp, được hỗ trợ bởi các hoạt động chặn bắt trên biển do Lực lượng Tuần duyên thực hiện.
Một con tàu thứ hai mang tên 'Sea Horse', treo cờ Hồng Kông, cũng đang hướng về hòn đảo này với tải trọng khoảng 200.000 thùng dầu diesel của Nga —tương đương xấp xỉ 27.000 tấn. Số nhiên liệu này đã được tàu tiếp nhận thông qua phương thức chuyển tải giữa hai tàu (ship-to-ship) ngoài khơi bờ biển Cyprus vào cuối tháng 1 vừa qua. Vào thứ Tư này, con tàu được định vị tại khu vực Tây Bắc vùng Caribe, cách bờ biển Cuba khoảng 1.500 km. Theo các hệ thống theo dõi hàng hải, tàu 'Sea Horse' đã sử dụng các chiến thuật giả mạo tín hiệu và di chuyển thất thường nhằm gây khó khăn cho việc theo dõi — những thủ đoạn phổ biến trong cái gọi là "hạm đội ma" của Nga.
.
Trung Quốc lập các trại năng lượng mặt trời ở Cuba. Trung Quốc đang hỗ trợ Cuba chạy đua nhằm khai thác nguồn năng lượng mặt trời tái tạo, trong bối cảnh Hoa Kỳ áp đặt một cuộc phong tỏa dầu mỏ thực tế lên hòn đảo vùng Caribe này, gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất tại đây trong nhiều thập niên qua.
Trong khi chính quyền ông Trump rút lại các cam kết về khí hậu của Hoa Kỳ và tái đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch, Trung Quốc lại đang phô diễn sự thống trị của mình trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, sử dụng các lời đề nghị cung cấp thiết bị, chuyên môn kỹ thuật và tài chính như những đòn bẩy địa chính trị.
Bắc Kinh đã gia tăng viện trợ năng lượng cho Havana trong những năm gần đây, song hành cùng mối quan hệ an ninh ngày càng sâu sắc—mối quan hệ được cho là bao gồm cả việc thiết lập các trạm do thám tại Cuba nhằm thu thập thông tin tình báo về Hoa Kỳ và các quốc gia láng giềng.
Sự hỗ trợ này hiện đang thu hút sự chú ý lớn hơn, khi Tổng thống Donald Trump gia tăng sức ép lên chính phủ Cuba nhằm buộc họ phải bước vào bàn đàm phán, thông qua việc cắt đứt nguồn cung dầu mỏ và đe dọa sẽ chiếm lấy quốc gia này.
"Tôi thực sự tin rằng mình sẽ có vinh dự chiếm lấy Cuba," ông Trump phát biểu hôm thứ Hai. Khi được hỏi liệu điều này ám chỉ biện pháp ngoại giao hay hành động quân sự, ông đáp: "Chiếm lấy Cuba dưới một hình thức nào đó... dù là giải phóng hay chiếm lấy, tôi nghĩ mình có thể làm bất cứ điều gì mình muốn với đất nước đó, nếu các bạn muốn biết sự thật. Hiện tại, họ là một quốc gia vô cùng suy yếu."
Sau vụ quân đội Hoa Kỳ bắt giữ nhân vật quyền lực của Venezuela là Nicolás Maduro và vụ tiêu diệt lãnh tụ tối cao của Iran là Ayatollah Ali Khamenei, những lời đe dọa của ông Trump dường như không còn là những lời lẽ suông.
Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng Cuba—một quốc gia với 11 triệu dân—hiện đang đứng bên bờ vực của một cuộc "sụp đổ" nhân đạo; quốc gia này đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, với tình trạng mất điện luân phiên làm gián đoạn các hoạt động thiết yếu. Chiều thứ Hai, Bộ Năng lượng Cuba đã báo cáo về sự cố "mất kết nối toàn bộ" của hệ thống điện quốc gia.
Hồi tháng Hai, một người phát ngôn của Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho biết mối quan hệ hợp tác năng lượng với Cuba đã đạt được "những kết quả tốt đẹp" và sẽ tiếp tục được duy trì. "Chúng tôi phản đối sự can thiệp vô cớ từ các thế lực bên ngoài, đồng thời bác bỏ mọi hành động tước đoạt quyền mưu sinh và phát triển của người dân Cuba," người phát ngôn Lưu Bằng Vũ (Liu Pengyu) tuyên bố trong một thông điệp gửi tới tờ *The Washington Post*.
Ngoại trưởng Trung Quốc đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Cuba vào tuần trước, chỉ vài ngày sau khi ông Trump nhận định rằng hòn đảo này đang rơi vào tình trạng "khó khăn chồng chất." Nỗ lực đẩy mạnh công nghệ năng lượng sạch kéo dài hàng thập kỷ của Trung Quốc hiện đang giúp quốc gia này tự bảo vệ mình trước cuộc khủng hoảng dầu khí leo thang dữ dội, vốn được châm ngòi bởi cuộc đối đầu của ông Trump với Iran. Tuy nhiên, ngay cả trước khi giá dầu và khí đốt tăng vọt trong tháng này, Trung Quốc đã bắt đầu phô diễn vị thế thống trị của mình; và hiếm có nơi nào mà điều này lại thể hiện rõ nét hơn tại Cuba.
Theo tổ chức tư vấn năng lượng Ember của Anh, kim ngạch xuất cảng thiết bị năng lượng mặt trời của Trung Quốc sang Cuba đã tăng vọt từ mức khoảng 5 triệu USD vào năm 2023 lên tới 117 triệu USD vào năm 2025, và hiện chưa hề có dấu hiệu chững lại. Các nhà chức trách cho biết, năm ngoái, Bắc Kinh đã cam kết hỗ trợ Cuba xây dựng hơn 92 trang trại điện mặt trời vào năm 2028, và hiện hơn một nửa số dự án này đã chính thức đi vào vận hành. Những hình ảnh vệ tinh chụp vào năm 2025 cho thấy các cụm tấm pin năng lượng mặt trời đã mọc lên nhanh chóng chỉ trong vòng vài tuần lễ.
Trong tháng này, chính phủ Cuba đã công bố một cột mốc quan trọng: lần đầu tiên, quốc đảo này đã sản xuất được hơn 900 megawatt điện quang điện (từ năng lượng mặt trời) chỉ trong một khung giờ buổi trưa.
Do nhu cầu năng lượng của Cuba tương đối thấp, nên ngay cả một lượng bổ sung nhỏ cũng đã tạo nên một đóng góp đáng kể. Theo ông Dave Jones, chuyên gia phân tích tại Ember, năng lượng mặt trời hiện có thể chiếm tới 10% tổng sản lượng điện của Cuba—một bước nhảy vọt đáng kinh ngạc so với mức gần như bằng không chỉ một năm trước đó. Ông Jones nhận định rằng đây là một trong những tốc độ mở rộng năng lượng mặt trời nhanh nhất trên thế giới, giúp Cuba vượt lên trên hầu hết các quốc gia khác—bao gồm cả Hoa Kỳ—về tỷ trọng điện năng được tạo ra từ nguồn năng lượng mặt trời.
"Cuba," ông phát biểu, "có lẽ đang ở tâm điểm của một trong những cuộc cách mạng năng lượng mặt trời diễn ra nhanh chóng nhất trong lịch sử."
Các nhà chức trách Trung Quốc đã tuyên bố rõ ràng rằng họ có ý định nhân rộng mô hình mà họ đang triển khai tại Cuba sang các khu vực khác trên thế giới. Theo nhận định của các chuyên gia phân tích, sự biến động dữ dội gần đây trong nguồn cung nhiên liệu hóa thạch sẽ là yếu tố thuận lợi giúp họ hiện thực hóa mục tiêu này.
"Sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang tước đoạt an ninh quốc gia và chủ quyền, để rồi thay thế chúng bằng sự lệ thuộc và gánh nặng chi phí ngày càng gia tăng," ông Simon Stiell, quan chức phụ trách vấn đề khí hậu của Liên Hợp Quốc, phát biểu trước các nhà lãnh đạo châu Âu tại Brussels vào hôm thứ Hai. "Ánh sáng mặt trời thì không hề phụ thuộc vào những eo biển vận tải vốn đầy rẫy rủi ro và bất ổn."
Một trong những lý do giúp Cuba đẩy nhanh tiến độ phát triển năng lượng mặt trời một cách thần tốc như vậy là bởi các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ dừng lại ở việc sản xuất và xuất cảng thiết bị; họ còn trực tiếp hỗ trợ khâu lắp đặt, với việc các công ty Trung Quốc cử nhân sự sang làm việc trực tiếp tại Cuba để xây dựng các trang trại điện mặt trời. Điều này khác biệt so với các quốc gia khác – vốn đã tiếp nhận ồ ạt công nghệ năng lượng sạch của Trung Quốc – chẳng hạn như Pakistan; tại đó, khách hàng chủ yếu là các hộ gia đình và doanh nghiệp riêng lẻ tự mua và lắp đặt các tấm pin năng lượng ngay trên mái nhà của mình.
“Trung Quốc không hề đi khắp thế giới để lắp đặt hàng loạt hệ thống điện mặt trời quy mô nhỏ,” ông Jones nhận định, “vì vậy, những gì chúng ta đang chứng kiến tại đây là một nét đặc thù khá riêng biệt đối với Cuba.” Ông cho biết thêm rằng ở những nơi khác, việc xin giấy phép và ký kết hợp đồng với chính phủ cho các dự án kiểu này có thể phải mất hàng tháng trời.
Gửi ý kiến của bạn
