Dòng sông qua tỉnh đổi thay
mẹ tôi gội tóc cuối ngày trời trong
tóc đen huyền chảy thành dòng
giữa bàn tay trắng xoa lòng phù sa,
tay vò tay vắt tay chà
sợi vuốt sợi xoắn nhóm ra lửa hồng:
Tóc bay như khói bềnh bồng
khói hình vương niệm tóc bồng bềnh bay
mẹ tôi thần thoại tóc này
tóc khêu hương lửa
gợi ngây mùi tình
Tôi nhìn bức ảnh xuân xinh
ngày xưa tóc mẹ cột hình đuôi cong
thắt bím như tổ mật ong
chẻ đôi, cuốn lại thành vòng đĩa gai
như bầy nhộng bướm cuộn dày
như hoa đang nở lủng đầy lỗ đen
khu vườn tóc mẹ rối ren
rối ren như nấm lấn chen trong vườn.
Khi còn nhỏ ngủ chập chờn,
no đầy sữa ấm đang mơn man nằm.
vùi vào tóc mẹ tối sầm
cảm như rạng chuối tối tăm sau nhà.
Nhớ xưa tóc mẹ lòa xòa
chạm tôi mí mắt la đà êm êm
ngăn tiếng chó sủa suốt đêm;
chạm vành tai nhột xuôi miền vào mơ
chận bao ác mộng chặp chờ
và tôi hít thở sợi tơ tóc mềm
gieo vào ký ức nỗi niềm mai sau.
Mẹ tôi hương vị trên đầu
mùi thơm nấu nướng thấm vào tóc da
cá tôm, hành tỏi, thịt thà
tóc búi, vài lọn lòa xòa đong đưa
giặt giũ, mài cọ, sớm trưa,
năm con tắm rửa vẫn chưa vừa lòng
dọn dơ lau bẩn đời chồng
kiên trì giữ sạch nhà trong sân ngoài.
Khi em gái nhỏ ra đời
mẹ tôi cắt tóc,
tóc rơi lọn dài
lọn đen, tưởng tượng một bầy
gà đen ấp trứng ấp ngày tháng xưa.
Gỡ ra từ lược răng thưa
dày đen tóc rối cột vừa dây xanh
tôi mang chôn tóc sau sân
rắc lên đường, mật, bần thần ca dao
rắc che cái chết nghẹn ngào
rắc hy vọng dưới cõi nào hiển linh
một hôm tóc sẽ hồi sinh.
Và dòng sông cũ chuyển mình
như dòng tóc nước ẩn hình mẹ tôi.
Nhắc lại kỷ niệm bồi hồi
khi mùa gió lớn mưa trôi lũ về
hiểm nguy nước ngập bốn bề
căn nhà xiêu vẹo ven lề tử sinh
bên trong cảnh tượng yên bình
mẹ ngồi kể chuyện quanh mình trẻ con
tôi và em gái hân hoan
chải tóc để ngửi mùi hương xà phòng
nẩy mầm dưới ánh đèn lòng
đời tôi một nửa trong dòng tóc đen.
Ngu Yên phỏng dịch
Nguyên tác Joseph O. Legaspi (thi sĩ Phi Luật Tân)
*
Ode to My Mother's Hair
The provincial
river is transformed,
my mother
in a clear-sky afternoon
washed her hair,
dark as cuttlefish ink.
Between
her flat palms,
she rubs it
with silt, twisting
the strands
as if starting a fire:
My mother's Promethean
crown of smoke, daughter
of a woman with hair like fire.
I have seen photographs:
my mother pony-tailed
as a girl, split-
ends, braided,
molasses stuck
and formed
prickly discs
like coiled, poisonous caterpillars;
like black holes flowers
in her follicle garden;
tangled little
mushrooms.
As a child
in the fringes of sleep,
when my fill of colostrum
swirled warmly inside me.
I often burrowed
my mole face
in my mother's hair,
the darkness beyond the banana grove.
I remember
how it brushed against my eyelids,
fending off the midnight dogs
of sleeplessness; tickled
my ears, deadening
the skeletons
of nightmares;
and how I breathed in
strands, which planted
the seed of the tree of memory.
My mother's hair is domestic hair;
absorbent to the scent
of her cooking -
milkfish, garlic, goat;
her fur of seeping dust
clipped
in a bun, with wisps
that dangle on her face,
and dance
to floor scrubbing by coconut husk
to laundry five children soiled
to my father's pulling and shaking.
When my younger sister
was born, our mother chopped
her hair, the incubating black hen
of her head ousted the starlings.
In hope of a preparation
for what we had driven her to do,
I gathered locks
from her brush,
tied them with a blue ribbon
and buried them in our backyard,
dusting the plot
with sugar and cocoa, moistening the mound with honey -
all the goodness from the world of the living.
I believed
the earth resurrects
what is nourished in its belly.
And in this river,
my mother's wet, swirling hair
remind me
of monsoon season,
when our house,
besieged by wind and water,
teetered and threatened to split open,
exposing the diorama
of our barely protected lives
with my mother, seated, telling stories
to her children collected around her.
while my sister and I are brushing her mane.
smelling of rose soap,
sprouting by candlelight,
her hair which is always the other half of the world.
Joseph O. Legaspi
