Có hai cuốn khác của Koestler cũng được dịch là Nội chiến bi thảm và tội không thành, Thượng đế đã chết trong thành phố, Nguyễn Quốc Trụ dịch. Đây là những tác giả bị người Cộng Sản xếp vào loại sách phản động chống Cộng.
Nguyễn Văn Lục, trong đoạn trích trên, từ bài viết của ông trên Hợp Lưu, về văn dịch trước 1975 tại miền nam, đã lầm cuốn tôi dịch, Thượng Đế Đã Chết Trong Thành Phố, là của Koestler.
Nội Chiến Bi Thảm, chắc là cuốn Di Chúc Tây Ban Nha, Tội Công [công, như trong công và tội] Thành, chắc là một bản dịch khác của Bóng Đêm Giữa Ban Ngày. Cả hai đều của Koestler. Nhưng Thượng Đế Đã Ngỏm Củ Tỉ, tôi dịch cuốn La Peau, [Làn Da], bản dịch tiếng Pháp, của một tác giả Ý, Curzio Malaparte [1898-1957]. Ông còn là tác giả Kỹ Thuật Đảo Chánh, hình như Bửu Ý cũng đã dịch ra tiếng Việt, lẽ dĩ nhiên, trước 1975.
Thượng Đế Đã Ngỏm Củ Tỉ, mới đây thôi [1998] lại được mấy ông Tây tái bản, và hít hà, nhân kỷ niệm lần thứ 100 năm sinh của Malaparte.
Viết về thời kỳ 1943-1945, khi Mẽo giải phóng Ý. Câu chót của cuốn sách, bây giờ đọc lại, trên tờ Lire, Đọc, số Tháng Mười 1998, Gấu tôi mới biết là mình thuổng của ông: “Thắng trận nhục lắm”. [C’est une honte de gagner une guerre].
Hồi đó, tôi dịch cho ông Nhàn, chuyên làm sách cho nhà sách Sống Mới, một trong những ông trùm về xuất bản tại miền nam trước 1975. Tay này được lắm, theo tôi, và một vài người. Tôi đã từng đi ăn tối với “Ông Trùm”, cùng một số đàn em của ông, tại Nhà Bè, như là một thư ký riêng, một chuyên gia dịch riêng của ông Nhàn, chủ nhà sách Vàng Son, một "chân rết" của nhà sách, nhà phát hành Sống Mới.
Tôi đã có nhắc tới ông ta, lần mang tập truyện ngắn đầu tay, Những Ngày Ở Sài Gòn đến nhà sách SM nhờ ông mua giùm cho ít chục cuốn. Thay vì ít chục, ông nói, lấy 300 cuốn, miệng nói, tay móc bóp, xỉa tiền liền!
"Chẳng ai thèm mua đâu", đấy là lời của me-xừ Trần Phong Giao, tổng thư ký báo Văn, tức cánh tay phải của ông Nguyễn Đình Vượng, khi tôi và Huỳnh Phan Anh hai đứa khệ nệ mang chồng sách ra khỏi nhà in Văn, và mang đi gạ bán cho một số nhà sách mong lấy lại vốn. TPG cũng là người đã quyết định “Không”, thay cho ông Vượng, khi tôi đưa bản thảo cuốn truyện cho nhà xb Văn in. Vì ông nói không, nên HPA xúi, mày bỏ tiền ra in, tao mở nhà xuất bản, thế là miền nam xuất hiện nhà xuất bản Đêm Trắng Huỳnh Phan Anh chủ trương. Và cuốn đầu tay của nhà xb này, là cuốn Những Ngày Ở Sài Gòn, do chính tác giả, tức khổ chủ, bỏ tiền ra in lấy.
Khi biết SM lấy 300 cuốn, Trần Phong Giao lắc đầu, nói, không thể hiểu nổi!
Có thể, sự kiện ông mua giùm tới 300 cuốn, là có lời nói vô của Nguyên Vũ, lúc đó là tay viết tiểu thuyết ăn khách nhất, và là con cưng của nhà sách Sống Mới. Anh có mặt tại nhà sách khi tôi bước vô. Tôi không quen anh, nhưng không hiểu sao, anh nói vô giùm cho tôi ít tiếng.
Duyên Anh chẳng đã từng "order" HPA - nhà văn, nhà phê bình, giáo sư triết, một trong những fondateurs của phong trào tiểu thuyết mới tại miền nam, người chủ trương nhà xb tiến bộ nhất, nhà xb Đêm Trắng - viết một cuốn phê bình tiểu luận về nhà văn Duyên Anh. Tiền ở đâu" Theo HPA kể lại, nó kéo tao tới một thằng chuyên in sách của nó, và ra lệnh, chi cho thằng này 300 ngàn!
Tay Nhàn, trước làm chủ sự tại Nha Kiểm Duyệt thuộc Bộ Thông Tin, nhờ vậy mà quen biết đám xb, nhà sách, nhà phát hành… Ông từ chức, ra làm nhà xb chắc là do SM gật đầu nhận làm đàn em, mở ra chi nhánh nhà xb Vàng Son, in sách tại nhà in Hồng Lam số 32 Nguyễn Bỉnh Khiêm, của linh mục Cao Văn Luận. Nhà tôi, số 29 Nguyễn Bỉnh Khiêm. Sở làm, Đài Vô Tuyến Điện Thoại quốc tế, số 7 Phan Đình Phùng, cũng kế ngay bên, tức ngay ngã tư Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phan Đình Phùng. Trước mặt Đài Phát Thanh, là tiệm phở 54 Phan Đình Phùng (1), đám nhân viên hai đài, và đám nhà văn nhà báo có việc tới đài phát thanh thường ăn sáng tại đây, chủ quán là phát ngân viên Bưu Điện, người mà Gấu mỗi cuối tháng mừng rỡ gặp. Gấu quen ông bạn nhà văn lớn Nguyễn Đình Toàn tại đây, khi anh đến bàn ăn của Gấu, tự giới thiệu và đề nghị viết cho Văn. Gấu đã từng kể lại chuyện này trong Lần Cuối Sài Gòn..
Chú thích: Tiệm phở là 44 Phan Đình Phùng, không phải 54, như ông bạn Thảo Trường mới mail cho biết. Nhưng 54 trứ danh hơn 44, vì có món thịt sống, thú hơn phở chín, hay tái.
Nói rõ hơn 54 là tiệm mấy em de luxe!
Gấu chưa dám vô, vì quá gần nhà, nhưng nghe bạn bè nói, được lắm!
Làm Gấu nhớ lần "đi" ngay tại con đường bảnh số 1 Sài Gòn, tức đường Tự Do, tức Đồng Khởi [vùng lên mất tự do] sau này.... Tới là phải ăn vận com lê, cổ cà vạt. Bấm chuông, chó dữ sủa gâu gâu. Có người mở cổng, cúi rạp người đón, dẫn đi qua một cái sân trải sỏi. Vô phòng khách, ngồi uống trà tầu. Rồi đổi qua rượu mạnh.
Mấy em ngồi phòng bên, thường là đánh bài tứ sắc, kín đáo chọn một em. Sau đó là vô phòng.
Bực có mỗi một chuyện, em năn nỉ đừng vò đầu em, vì mới làm tóc ở tiệm số 1 ở Sài Gòn.
Bực có một tí như thế mà cay đắng nhớ hoài đến chót đời, quái quỉ thiệt!
Gấu "đi" lần đó, ngay sau khi lãnh lương cán sự Bưu Điện, lần thứ nhất.
Vẫn còn nhớ giá cả, 200 đồng/par coup. Tiền ông Diệm. Phở lúc đó chỉ có 3 đồng một tô. Lương ra trường của Gấu là năm ngàn hai trăm đồng. Vàng hình như hai ngàn ba, hoặc hai ngàn tư một lượng thì phải.
Làm gì có chuyện lãnh lương lần đầu mà đã dám mò tới một nơi sang như vậy" Gấu tự hỏi chính mình, và nhớ ra rằng, người đưa Gấu đi, là anh bạn lớn tuổi làm chung Bưu Điện, tay Bửu, tốt nghiệp cán sự kỹ thuật Phú Thọ, đàn anh của Gấu. Lần đó, sẵn com lê cà vạt, là do đi dự đám cưới, và trên đường về nhà, đàn anh dẫn đàn em đi chơi cho biết.
Cũng như lễ ra mắt của đàn em đối với đàn anh vậy.
Bửu sau lấy một cô, ra trường Bưu Điện, trưởng đài VTĐ thoại quốc nội. Gấu nghe tin thằng em trai mất, tại ngay đài, nằm bên cạnh đài VTĐ quốc tế, cùng trên tầng lầu cao nhất building số 5 Phan Đình Phùng. Đài Phát Thanh Sài Gòn, số 3. Sau Mậu Thân, đài bị hư hại, bèn lấy luôn villa kế bên, nằm trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm. Villa này là của BĐ, phát cho kỹ sư viễn thông Trần Văn Viễn, ông thầy dậy BĐ của Gấu, sau làm Tổng Trưởng Giao Thông Công Chánh.
[Cám ơn bạn ta! Trong Lần Cuối Sài Gòn, Gấu vẫn viết là Phở 44, không hiểu sao, bây giờ nhớ trật sang quán thịt sống kế bên. Lạ thiệt!]
Nhưng quãng đường chỉ một tí như thế, đúng là như một cái lỗ đen, nén cả cuộc đời của Gấu vào trong đó.
Đâu chỉ riêng cuộc đời của Gấu.
Như đã có lần kể, trong trận Mậu Thân, Đài Phát Thanh bị VC chiếm. Lính Dù từ trên trời, nhẩy xuống nóc nhà, trên đánh xuống. Chung quanh, chiến xa xiết chặt, không cho một mống thoát ra được.
Đám đặc công gần như không một ai sống sót. Dù kéo xác vô nhà để xe, parking, của Đài Phát Thanh - chỉ là một khúc hè đường được lợp tôn, chăng kẽm gai, ngay chân cổng building số 5, tức nơi Gấu làm việc.
Buổi sáng bữa đó, sau khi tan trận đánh, Gấu từ trên Đài hạ sơn, băng qua đường PĐP, ghé tiệm Phở 44.
Chi tiết đọng lại mãi trong Gấu, là độc nhất một chiếc rép râu, nằm trơ cu lơ trên mặt đường nhựa, phía trước Phở 44, đường Phan Đình Phùng.
Gấu chưa từng làm thơ bao giờ, vậy mà bao nhiêu năm sau, ra hải ngoại, một trong những bài thơ đầu tiên, là viết về chủ nhân chiếc rép râu đó:
Trong nhà xe Đài Phát Thanh
Người lính Dù dùng làm nơi chất thây những người chết
Những hồn ma từ đó thức dậy
Quẳng bỏ súng
Vẫy tay cho tôi đi
Trong vương quốc của những người đã chết
Tôi vẫn thường thơ thẩn đi về...
NQT
tanvien.net
