Báo Chí: Đáng Mừng
Vi Anh
Có người nói muốn cho ai mạt thì rủ người đó ra một tờ báo. Đây là câu nói chơi. Sự thật thì khác. Nếu làm báo sống không nổi, báo Việt lổ thì gần đây đâu có chuyện hai tờ nhựt báo ra đời, góp mặt với ba nhựt báo đã có trước, tổng cộng là năm tờ nhựt báo vốn cả triệu Đô la cho vùng Little Saigon. Báo sống được, nhưng ai là người làm cho tờ báo sống, đó mới là vấn đề.
Một, không phải chủ báo hùn vốn ban đầu hay nhà báo làm ra tờ báo. Vốn ban đầu của cá nhân một người, một gia đình, hay những người ngưòi hùn thành công ty dầu có nhiều mà không lấy thu bù chi đưọc thì lớn như núi kia cũng lở. Không phải những chủ nhiệm, chủ bút, phóng viên, quản trị viên làm cho tờ báo sống. Báo là công trình của ban biên tập và quản trị, mà những người này có ăn mới sống được. Cũng không phải chủ hàng quảng cáo, nguồn tài lợi lớn nhứ nuôi tờ báo.
Độc giả mới chính là người nuôi sống tờ báo. Nuôi tờ báo một cách gián tiếp vì chủ quảng cáo đăng quảng cáo, rao vặt không dựa vào tên tờ báo, tiếng tăm của nhà báo, mà dựa vào báo đó có nhiều độc giả hay không. Nuôi trực tiếp qua việc đang thông báo cộng đồng, phân ưu gia đình, bài cậy đăng đóng khung và tiền mua báo. Nói một cách ngắn gọn, chính quần chúng độc giả làm cho tờ báo sống.
Hai, và chính quần chúng cũng làm cho tờ báo chết, nếu không chết thì cũng sống ngất ngư. Bằng tẩy chay biểu lộ đông người như biểu tình, phản đối. Dù ở Mỹ báo có khi cho không, sống nhờ quảng cáo, nhưng bị tẩy chay thì ai mà bỏ tiền mua hay đăng quảng cáo trên báo nữa.. Tiền bán báo ở Mỹ không đáng kể, tiền quảng cáo mới đáng kể. Nhưng các chủ hàng quảng cáo biết báo không chạy, không ai đọc thì những nhà kinh doanh đâu có lợi gì để quảng cáo trên báo. Chủ hàng quảng cáo thường thăm dò, khách hàng đến mua bán hay giải quyết dịch vu, thường hỏi nhờ đâu mà biết để đến. Ngay với báo chánh trị, tổ chức có tài trợ thì tài trợ cho tờ báo có đọc giả, để vận động phiếu hay tham gia phe đảng, chớ ai tài trợ cho tờ báo bị tẩy chay. Nói ngắn gọn báo chí chỉ sống khi được quần chúng hoá.
Ba, nhưng có điều kỳ lạ là người ta ít thấy những người quyết định hướng đi của tờ báo, ảnh hưởng đến sự sống còn của tờ báo có mặt trong cộng đồng và sinh hoạt cộng đồng. Tạm hiểu một cách lạc quan, có lẽ quí vị trách nhiệm cao nhất bận rộn, ít đi "thăm dân cho biết sự tình". Nhưng bận gì thì bận, dành một khoảnh khắc có mặt trong các cuộc tập hợp của cộng đồng, bắt tay, cười vui với người tham dự đâu có mất nhiều thì giờ bao nhiêu, một chút rồi đi đâu có ai trách móc. Dành một chút thì giờ uống ly cà phê ngoài quán nơi nhiều người đến hay tiếp một vài lãnh đạo cộng đồng, đọc giả tiêu biểu ở báo quán, có đáng chi công, có ai xin xỏ gì đâu mà tránh né.
Người ta chỉ thấy phóng viên la cà, nhưng phóng viên không phải là người quyết định chọn tin, để tin hàng đầu hay hàng thứ, mấy cột, hướng nghị luận như thế nào trước một vấn đề xảy ra. Chuyện phóng viên nộp tin, công tác viên gởi tham luận, báo không đăng không phải là chuyện không có. Rất có và rất thường, mà người có quyền không chọn lại là những người ít xuất hiện ngoài sinh hoạt cộng đồng, nêu không muốn nói là không am tường nhân tình thế thái, nhịp sống của quần chúng trong thành phố Saigon Nhỏ.
Đứng về mặt lý luận cũng như thực tiễn, dù thông minh thế mấy, dù kinh nghiệm cỡ nào, dù lão luyện trên diễn đàn trên xa lộ thông tin Internet đến đâu, cũng khó mà biết nhịp thở, nhịp sống của cộng đồng, của xã hội nếu không chịu hoà đồng cùng quần chúng. Tin trên webs, trên email, hình trên youtube, người đưa lên tự nó bên trong đã có tính chủ quan rồi. Ngay những tờ báo lớn của Mỹ cũng không hoàn toàn vô tư độc lập vì giờ vô tư, độc lập chưa gõ trên trần gian này. Chỉ có đi ra cộng đồng, đến với quần chúng, thở hơi thở chung, thì mới thấy, mới hiểu, mới biết quần chúng. Ở trong phòng lạnh của chủ tịch hội đồng quản trị công ty hay gia đình chủ báo, và sống trong không gian ảo Internet, và nghe lời "bá cáo" của những người xung quanh trong toà soạn, hay của những phóng viên dưới quyền thì dễ mất quan điệm quần chúng lắm. Tuy nhiên, ra cộng đồng cũng có vấn đề. Vì bây giờ cộng đồng cũng bể ra làm 2, có nơi bể làm 3 cộng đồng. Cộng đồng nào cũng tưởng mình có lý cả. Nghe chuyện cộng đồng là nhức đầu rồi, huống gì có cơ bị thiên vị.
Mặt khác, tai hoạ nhứt là quan niệm và tự tôn cho rằng báo chí là đệ tứ quyền bất thành văn, có nhiệm vụ hướng dần dư luận, giáo dục quần chúng. Quan niệm chệch hướng này dễ làm những ngươi có quyền quyết định hướng đi của tờ báo "ghiền" lắm. Bản chất của quyền hành độc tôn là thuốc phiện. Bao lâu những người có quyết định hướng đi của tờ báo ghiền quyền lực, cái quyền được ăn, được nói, được gói y kiến người khác thì coi như tờ báo đang trên đà đi về cõi âm, có cố gắng lằm cũng chỉ ngất ngư mà thôi.
Bốn và sau cùng, gần đây có hiện tượng đáng mừng. Công tâm mà nói lâu nay báo chí cũng có nghĩ đến quần chúng trong việc bớt giá in thông báo của các đoàn thể, miển phí đăng tin rút gọn sinh hoat cộng đồng, giúp phong trào học tiếng Việt, mở mục điễn đàn bạn đọc, giúp tiền xe cho tập thể người Việt đi đấu tranh cho tư do, dân chủ, nhân quyền, như biểu tình chống Chủ Tịch Việt Cộng Nguyễn minh Triết, v.v.
Nhưng gần đây có một đột biến tích cực hơn. Có báo đưa lên trang nhứt, tựa đề 8 cột Ngày Quân Lực. Đưa tin cộng đồng Việt hải ngoại và tin trong nước lên thành tin hàng đầu, trang nhứt khác với báo Mỹ để hàng đầu tin Iraq, Iran nhưng không có gì quan trọng đối với độc giả gốc Việt . Có báo đưa tin VN rất tình tiết như tìn phân tích, hết sức vô tư, độc lập nhưng có giá trị đấu tranh cho tự do dân chủ nhân quyền rất cao, vô cùng chống Cộng vì nói được lên sự thật ở VN là phơi bày được cái ác của CS Hà nội rồi. Chỉ phiền là có báo chỉ ưa chụp mũ vô tội vạ, thảy nón cối đầy phố Bolsa.
Thêm vào đó, báo chí còn mở rộng tầm hoạt động trong lòng quần chúng. Một số nhà báo đã xuất hiện trên chương trình Meet the Press trên truyền hình địa phương. Một vài phó chủ tịch hội đồng quản trị đi thăm các cơ sở tôn giáo, hội đoàn không phân biệt phiá này hay phía kia trong một cộng đồng chưa liên kết được. Một vài chủ bút đích thân đi dự các cuộc họp báo, những cuộc tập họp. Một vài tờ báo đưa tin cộng đồng ở trang nhứt như tin hàng đầu. Kể cả những tin nhậy cảm vẫn có nhựt báo "dám" đi tin trang nhứt, không sợ đưa lên những tình tiết, quan niêu đa chiều để quần chúnh nhận định. Truyền hình digital địa phương có đài không ngần ngại mở cuộc hội luận trực tiếp truyền hình.
Như vụ Nghị viên Andy Quách lái xe say rượu nên nghỉ hay không, cái nào có lợi cho quyền lợi người Việt trong Hội đồng thành phố. Và việc Cảnh sát Westminster có cần thiết hay không trong việc tiết lộ cho báo OC Register sự xuất hiện của DB Trần thái Văn như một người bạn không bỏ nhau, như một luật sư mà báo Mỹ này đi cái tin với tựa đề "Police: Assemblyman Van Tran disrupted DUI investigation" tưởng như DB Văn cản trở công việc điểu tra, làm tập thể người Mỹ gốc Việt thắc mắc, cảm thấy có mưu đồ chánh trị, ân oán riêng gì bên trong sự tiết lộ của cảnh sát đối với người đại diện dân cử gốc Việt đầu tiên của Little Saigon.
Những sự kiện trên là những dấu chỉ đã qua rồi cái thời cây cổ thụ che mất các báo ở Little Saigon. Đã đến một thời kỳ mới. Thời kỳ cạnh tranh sinh tồn của nhựt báo. Báo nào không thích ứng với đà tiến hoá của quần chúng, với quần chúng có thể bị đào thải. Độc giả đã được giải thoát ra khỏi vòng quan nhiệm chệch hướng, độc tôn của những chủ báo, chủ nhiệm, chủ bút tưởng rằng mình có sứ mạng giáo dục quần chúng, hưóng dẫn dư luận dù trên phương diện lý luận cũng như thực tiển ai cũng biết một cái đầu không bao giờ bằng nhiều cái đầu.
Chính đột biến quần chúng hoá tờ báo sẽ làm cho nhựt báo tiếng Việt sống.
Gửi ý kiến của bạn
