Ngay sau khi Trung Quốc được phép tổ chức Thế vận hội 2008, dân Bắc Kinh đã đổ ra đường hò reo đốt pháo ăn mừng, những cảnh hân hoan tương tự cũng đã diễn ra ở nhiều nơi khác trong nước. Phản ứng này nói lên một khía cạnh đặc biệt. Đó là tinh thần dân tộc của người Hoa.
Trung Quốc vẫn chiếm đến 1/4 dân số thế giới. Từ hơn chục năm nay, Bắc Kinh đã vận động xin đăng cai các cuộc Thế vận. Trung Quốc đông dân nhất thế giới, nhưng riêng ở Á Đông, nước thứ nhất được tổ chức Thế vận là Nhật Bản với Thế vận mùa hè năm 1964 ở Tokyo, đến năm 1972 lại được tổ chức Thế vận mùa đông ở Sapporo. Nhờ tình cờ may mắn, đầu thập niên 60 tôi có mặt ở Tokyo và năm 1971 tôi cũng có mặt ở Nhật nên đã thấy dân Nhật Bản hân hoan như thế nào khi tổ chức Thế vận. Năm 1988 Thế vận diễn ra ở Hán Thành Đại Hàn, lúc đó tôi đã ra khỏi tù cải tạo nên được xem hình ảnh lễ khai mạc Thế vận này trên TV. Tôi bàng hoàng và khâm phục thấy Nam Hàn thành công mỹ mãn trình bày những mầu sắc dân tộc cổ truyền của một nước có nền văn hóa Á đông, có lẽ còn hơn cả Thế vận Nhật Bản. Đến năm 1998, Thế vận mùa đông lại được tổ chức ở Nagano (Nhật Bản) và hình ảnh đã cho thấy người Nhật bắt đầu nhấn mạnh đến những sắc thái văn hóa cổ truyền của họ.
Trung Quốc là nước lớn vậy mà đến năm 2008 mới được vinh dự tổ chức Thế vận ở Bắc Kinh, sau Nhật Bản 44 năm. Sự kiện này đã làm thương tổn đến niềm tự ái dân tộc của người Trung Quốc. Tại sao có sự chậm trễ đó" Chế độ Cộng sản Trung Quốc được thành lập năm 1950, tinh thần dân tộc đã bị giáo điều Mao-ít nhận chìm trong hơn 30 năm. Nhưng muốn tổ chức được Thế vận của thời đại ngày nay, không phải chỉ có tinh thần dân tộc là đủ, mà còn phải có khả năng tài chính bắt nguồn từ phát triển kinh tế theo thị trường. Nếu không có Đặng Tiểu Bình, có lẽ Trung Quốc cũng chẳng có vinh dự ngày nay. Nhưng việc Trung Quốc được tổ chức Thế vận hội cũng có những điểm dị nghị. Nguời ta cho rằng Trung Quốc chỉ muốn đánh bóng chế độ của họ để tuyên truyền và chính những nhân vật ly khai như ông Ngụy Kim Sinh cũng đã nói lên ý kiến này. Nhận xét đó không phải vô lý, vì trong quá khứ đã có hai chế độ độc tài được tổ chức Thế Vận. Đó là chế độ Đức Quốc xã năm 1936 và chế độ Cộng sản Liên Xô năm 1980, cả hai đều coi Thế vận như một lợi khí tuyên truyền để bám chặt lấy chính quyền độc đoán.
Chúng tôi nghĩ ngày nay tình hình thế giới đã khác hẳn, mọi lá bài ý thức hệ hay chủ nghĩa giáo điều đã lỗi thời. Trung Quốc không thể xin được tổ chức Thế vận nếu không dựa vào tinh thần dân tộc và nếu không có tư thế sắp lên hàng cường quốc kinh tế. Trong cuộc biểu quyết của Ủy ban Thế vận năm nay, Trung Quốc đã “trúng cử” nhờ các nhà lãnh đạo của họ biết khôn khéo vận động trong sách lược hội nhập và cởi mở với thế giới. Trung Quốc được 56 phiếu, Gia Nã Đại 22 phiếu, Pháp được 18 phiếu, Thổ Nhĩ Kỳ 9 phiếu. Sở dĩ Trung Quốc được một số áp đảo như vậy là vì Mỹ đã bỏ phiếu trắng. Nhưng dù Mỹ có bỏ phiếu chống, Bắc Kinh cũng vẫn thắng vì trước ngày biểu quyết, Trung Quốc đã có một tư thế rất mạnh. Dù biết vậy, Bắc Kinh vẫn tỏ ra rất mềm mỏng với Mỹ, bởi vì nếu Mỹ chống và tẩy chay thế vận 2008 như đã làm với Liên Xô năm 1980, Thế vận Bắc Kinh không thể thành công rực rỡ như các thế vận khác sau thời Chiến tranh lạnh. Chúng tôi đã viết về mối quan hệ Mỹ-Trung Quốc nhân dịp vụ phi cơ gián điệp Mỹ hồi tháng 4 vừa qua. Khôn khéo không có nghĩa là luồn lọt. Hai nhu cầu trước mắt của Bắc Kinh là gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đăng cai Thế vận 2008. Sau khi Mỹ lấy được phi cơ do thám về, Trung quốc đã được bảo đảm gia nhập WTO.
Riêng về vấn đề tổ chức Thế vận 2008, Bắc Kinh cũng đã có những trò chơi với Mỹ. Vài giờ sau khi Ủy ban Thế vận họp ở Moscow dẹp qua một bên những quan ngại về nhân quyền để biểu quyết chấp nhận Trung Quốc đăng cai Thế vận, Bắc Kinh đã tổ chức một vụ xử án chớp nhoáng kết tội một nhà khoa học gốc Mỹ là Li Shaomin làm gián điệp cho Đài Loan, để rồi ra lệnh trục xuất về Mỹ. Washington đã hoan nghênh vụ “xử có tội và trục xuất” để trả ơn Mỹ không chống Thế vận Bắc Kinh. Nhưng hiện chưa biết về 3 người khác bị Trung Quốc bắt, một công dân Mỹ gốc Hoa và hai thường trú nhân gốc Hoa ở Mỹ. Chắc Bắc Kinh còn để dành khi nào có lợi là đem ra xử tội để ... “trục xuất”.
Hội Ân xá quốc tế mới đây tố cáo từ tháng 4 năm nay Trung Quốc đã xử tử đến 1,781 người. Trong khi đó các chiến dịch đàn áp Pháp luân công vẫn tiếp tục và nhiều nhân vật ly khai bị theo dõi, giam giữ. Bây giờ Bắc Kinh đã được Thế vận 2008, chế độ được củng cố thêm chăng" Chúng tôi thấy có hai khía cạnh. Một mặt phải nhìn nhận một thực tế là không khi nào Bắc Kinh vì Thế vận mà chịu hủy bỏ chế độ cai trị của họ. Nhưng mặt khác Thế vận cũng đem lại cho họ nhiều thử thách gay go khi những tư duy mới từ bên ngoài đổ vào trong nước.
Với một dân số đông nhất trong một thế giới đa cực, những người lãnh đạo Bắc Kinh có thể lợi dụng tinh thần dân tộc để phát triển đất nước thành một cường quốc khiến những nước lớn phải nể vì. Họ chỉ có thể làm được chuyện đó với một điều kiện tiên quyết. Chính quyền của họ phải trong sạch từ trung ương đến địa phương. Điều kiện thứ hai là họ phải biết nhìn nhận những lỗi lầm của quá khứ, công khai và thẳng thắn phê phán những sai trái của chủ nghĩa giáo điều Cộng sản để thực lòng từng bước mở trói và dân chủ hóa đất nước. Nếu họ làm được như vậy, đó cũng là điều đáng suy ngẫm.
Gửi ý kiến của bạn
