Chỉ cần một hơi thở nhẹ cũng đủ làm eo biển Đài Loan dậy sóng và đẩy quả bong bóng bọt xà-bông “một nước hai chế độ” xa tít mù khơi.
Liệu lời tuyên bố mới đây của Tổng Thống Đài Loan Lý Đăng Huy có làm bể luôn quả bong bóng đó không" Sau phản ứng dữ dội như một trận lôi đình của thiên triều Bắc Kinh, đã không thiếu những lời bàn của các quan sát viên quốc tế, nhưng hãy nhìn những chuyện cụ thể đã xẩy ra. Lời tuyên bố của họ Lý nằm lọt thỏm trong một cuộc phỏng vấn dành cho một đài phát thanh Đức quốc, đài Deutsche Welle, trong đó khi nói đến mối quan hệ giữa Hoa Lục và Đài Loan, ông coi mối tương quan này có tính cách như “một nước với một nước” hay “một sự ràng buộc đặc biệt giữa một quốc gia với một quốc gia”.
Người ta coi đây là một quả khai pháo của lãnh tụ Đài Loan, vì Trung Quốc xưa nay vẫn coi Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc, chính sách của Bắc Kinh trước sau vẫn là chỉ có “một nước Trung Hoa”, chớ không thể có hai. Mỹ thừa nhận Bắc Kinh năm 1979 cũng nhìn nhận chỉ có một nước Trung Hoa. Tổng Thống Lý Đăng Huy và lập trường chính thức của chính quyền Đài Loan cũng không hề nói đến hai nước Trung Hoa - một ở Hoa Lục và một ở Đài Loan - và mối quan hệ giữa Đài Loan và Hoa Lục đã bắt đầu cải thiện từ mấy năm nay, khởi sự bằng quan hệ tốt về thương mại và đầu tư. Vậy tại sao bây giờ ông Lý lại nói khác, tại sao giữa lúc có thương thuyết và trao đổi thăm viếng cấp cao giới chức hai bên, ông lại ngầm gây sự"
Trước hết là bối cảnh của vấn đề. Đài Loan sẽ bầu cử Tổng Thống vào tháng 3 năm 2000 và các cuộc vận động tranh cử đã bắt đầu. Bốn năm trước, cũng trước ngày bầu cử tháng 3 năm 1996 ở Đài Loan, Trung Quốc đã chơi trò chơi chiến tranh, nghĩa là tập trận giả ở Phúc Kiến và trên eo biển Đài Loan, dĩ chí bắn thử hỏa tiến sát đảo Đài Loan để khủng bố tinh thần dân chúng đi bỏ phiếu, sợ họ sẽ bỏ thăm cho phe đòi độc lập. Lúc đó Mỹ đã phải đem hai hạm đội đến túc trực gần Đài Loan canh phòng bất trắc. Bây giờ trước ngày bầu cử sắp tới, nếu ông Lý Đăng Huy cũng chơi trò chơi chiến tranh thì đó không phải là điều đáng ngạc nhiên, vì ông chỉ đáp lễ trước bằng mồm. Có điều mới lạ là hỏa tiễn khởi sự khẩu chiến đó là hỏa tiễn... đa đầu đạn.
Bắc kinh đã có phản ứng ngay tức khắc. Đối phó với lời tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn của phát thanh Đức, lẽ tự nhiên chỉ có một phát ngôn nhân bộ Ngoại giao lên tiếng là đủ, để lớn tiếng tố cáo ông Lý có ý đồ xấu và hăm dọa sẽ dùng vũ lực dập tắt mọi khuyng hướng đòi độc lập cho Đài Loan. Chính quyền Đài Bắc giải thích lời tuyên bố của ông Lý chỉ nhằm nhắc nhở lúc này thương thuyết hai bên cần phải bình đẳng tôn trọng lẫn nhau chớ không thể lấn áp. Nhưng đó chỉ là một đầu đạn thứ nhất bắn vào tình hình thương thuyết hiện có vẻ không được thuận thảo vì sức ép quá đáng của Bắc Kinh.
Đầu đạn thứ hai bắn vào tình hình tranh cử Tổng Thống Đài Loan hiện nay. Vì đã làm Tổng Thống hai nhiệm kỳ, ông Lý không ra tranh cử nữa, ông đề cử với Quốc dân đảng đưa Phó Tổng Thống Lien Chan ra tranh cử Tổng Thống. Còn đảng đối lập Dân chủ Cấp tiến đưa ra hai ứng cử viên là Chen Sui-bian và Hsu Hsin-lang. Đảng này chủ trương đòi Đài Loan độc lập, họ có khả năng hốt phiếu của dân gốc Đài Loan.
Nhưng rắc rối hơn nữa là một nhân vật nặng ký khác của Quốc dân đảng là ông James Soong cũng ra tranh cử với tư cách độc lập. Ông Soong trước đã từng làm Thống đốc Đài Loan được dân chúng rất mến mộ. Lời tuyên bố “quốc gia với quốc gia” của ông Lý nhằm đỡ đòn cho Lien Chan, đại diện đảng. Bởi vì lãnh tụ đối lập Chen Sui-bian, cựu Thị trưởng Đài Bắc rất được lòng dân và tích cực vận động cho Đài Loan độc lập. Lời tuyên bố của họ Lý sẽ làm mất thế độc tôn của họ Chen về mặt này, đồng thời còn gây khó khăn cho ứng viên độc lập là ông Soong. Nếu ông Soong đả kích lời tuyên bố “quốc gia với quốc gia”, ông sẽ tỏ ra là người hèn nhát, không dám đương đầu với Bắc Kinh, còn nếu ông ủng hộ, ông sẽ gây bất mãn cho những giới kinh doanh chủ trương hòa hoãn với Hoa Lục.
Một đầu đạn thứ ba có thể nhắm khai thác tình hình bang giao Washington-Bắc Kinh hiện đang căng thẳng vì vụ oanh tạc Sứ quán Trung Quốc ở Belgrade và vụ gián điệp Trung Quốc lấy trộm những bí mật quốc phòng Mỹ. Ông Lý Đăng Huy muốn nhân cơ hội này chèn ép Bắc Kinh phải có lập trường nhân nhượng hơn trong việc xác định mối quan hệ giữa Đài Loan và Hoa Lục. Ngoài ra cũng có một lời bàn theo kiểu Tam Quốc Chí là ông Lý Đăng Huy cố ý gây ra một cuộc khủng hoảng để lấy cớ hoãn cuộc bầu cử Tổng Thống, cho ông cầm quyền 2 năm nữa để củng cố thế lực của ông và người kế tục ông. Đó cũng là một đầu đạn khác có thể liệt vào loại thứ tư.
Nhưng liệu Bác Kinh có muợn cớ hỏi tội mà đem quân vượt eo biển Đài Loan không" Chúng tôi nghĩ việc này còn xa, trong lúc này phản ứng của Bắc Kinh chỉ là hăm dọa hay diễn tập... động viên trong tỉnh Phúc Kiến, chớ chưa đi đến chỗ quyết liệt.
Tất cả còn phải chờ xem bên nào núng gân trước. Nếu ông Lý Đăng Huy và chế độ Đài Loan lùi bước hay nếu Mỹ thấy run tay trước sự thử thách cân não này, số phận tương lai của Đài Loan có thể coi như đã an bài.
Liệu lời tuyên bố mới đây của Tổng Thống Đài Loan Lý Đăng Huy có làm bể luôn quả bong bóng đó không" Sau phản ứng dữ dội như một trận lôi đình của thiên triều Bắc Kinh, đã không thiếu những lời bàn của các quan sát viên quốc tế, nhưng hãy nhìn những chuyện cụ thể đã xẩy ra. Lời tuyên bố của họ Lý nằm lọt thỏm trong một cuộc phỏng vấn dành cho một đài phát thanh Đức quốc, đài Deutsche Welle, trong đó khi nói đến mối quan hệ giữa Hoa Lục và Đài Loan, ông coi mối tương quan này có tính cách như “một nước với một nước” hay “một sự ràng buộc đặc biệt giữa một quốc gia với một quốc gia”.
Người ta coi đây là một quả khai pháo của lãnh tụ Đài Loan, vì Trung Quốc xưa nay vẫn coi Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc, chính sách của Bắc Kinh trước sau vẫn là chỉ có “một nước Trung Hoa”, chớ không thể có hai. Mỹ thừa nhận Bắc Kinh năm 1979 cũng nhìn nhận chỉ có một nước Trung Hoa. Tổng Thống Lý Đăng Huy và lập trường chính thức của chính quyền Đài Loan cũng không hề nói đến hai nước Trung Hoa - một ở Hoa Lục và một ở Đài Loan - và mối quan hệ giữa Đài Loan và Hoa Lục đã bắt đầu cải thiện từ mấy năm nay, khởi sự bằng quan hệ tốt về thương mại và đầu tư. Vậy tại sao bây giờ ông Lý lại nói khác, tại sao giữa lúc có thương thuyết và trao đổi thăm viếng cấp cao giới chức hai bên, ông lại ngầm gây sự"
Trước hết là bối cảnh của vấn đề. Đài Loan sẽ bầu cử Tổng Thống vào tháng 3 năm 2000 và các cuộc vận động tranh cử đã bắt đầu. Bốn năm trước, cũng trước ngày bầu cử tháng 3 năm 1996 ở Đài Loan, Trung Quốc đã chơi trò chơi chiến tranh, nghĩa là tập trận giả ở Phúc Kiến và trên eo biển Đài Loan, dĩ chí bắn thử hỏa tiến sát đảo Đài Loan để khủng bố tinh thần dân chúng đi bỏ phiếu, sợ họ sẽ bỏ thăm cho phe đòi độc lập. Lúc đó Mỹ đã phải đem hai hạm đội đến túc trực gần Đài Loan canh phòng bất trắc. Bây giờ trước ngày bầu cử sắp tới, nếu ông Lý Đăng Huy cũng chơi trò chơi chiến tranh thì đó không phải là điều đáng ngạc nhiên, vì ông chỉ đáp lễ trước bằng mồm. Có điều mới lạ là hỏa tiễn khởi sự khẩu chiến đó là hỏa tiễn... đa đầu đạn.
Bắc kinh đã có phản ứng ngay tức khắc. Đối phó với lời tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn của phát thanh Đức, lẽ tự nhiên chỉ có một phát ngôn nhân bộ Ngoại giao lên tiếng là đủ, để lớn tiếng tố cáo ông Lý có ý đồ xấu và hăm dọa sẽ dùng vũ lực dập tắt mọi khuyng hướng đòi độc lập cho Đài Loan. Chính quyền Đài Bắc giải thích lời tuyên bố của ông Lý chỉ nhằm nhắc nhở lúc này thương thuyết hai bên cần phải bình đẳng tôn trọng lẫn nhau chớ không thể lấn áp. Nhưng đó chỉ là một đầu đạn thứ nhất bắn vào tình hình thương thuyết hiện có vẻ không được thuận thảo vì sức ép quá đáng của Bắc Kinh.
Đầu đạn thứ hai bắn vào tình hình tranh cử Tổng Thống Đài Loan hiện nay. Vì đã làm Tổng Thống hai nhiệm kỳ, ông Lý không ra tranh cử nữa, ông đề cử với Quốc dân đảng đưa Phó Tổng Thống Lien Chan ra tranh cử Tổng Thống. Còn đảng đối lập Dân chủ Cấp tiến đưa ra hai ứng cử viên là Chen Sui-bian và Hsu Hsin-lang. Đảng này chủ trương đòi Đài Loan độc lập, họ có khả năng hốt phiếu của dân gốc Đài Loan.
Nhưng rắc rối hơn nữa là một nhân vật nặng ký khác của Quốc dân đảng là ông James Soong cũng ra tranh cử với tư cách độc lập. Ông Soong trước đã từng làm Thống đốc Đài Loan được dân chúng rất mến mộ. Lời tuyên bố “quốc gia với quốc gia” của ông Lý nhằm đỡ đòn cho Lien Chan, đại diện đảng. Bởi vì lãnh tụ đối lập Chen Sui-bian, cựu Thị trưởng Đài Bắc rất được lòng dân và tích cực vận động cho Đài Loan độc lập. Lời tuyên bố của họ Lý sẽ làm mất thế độc tôn của họ Chen về mặt này, đồng thời còn gây khó khăn cho ứng viên độc lập là ông Soong. Nếu ông Soong đả kích lời tuyên bố “quốc gia với quốc gia”, ông sẽ tỏ ra là người hèn nhát, không dám đương đầu với Bắc Kinh, còn nếu ông ủng hộ, ông sẽ gây bất mãn cho những giới kinh doanh chủ trương hòa hoãn với Hoa Lục.
Một đầu đạn thứ ba có thể nhắm khai thác tình hình bang giao Washington-Bắc Kinh hiện đang căng thẳng vì vụ oanh tạc Sứ quán Trung Quốc ở Belgrade và vụ gián điệp Trung Quốc lấy trộm những bí mật quốc phòng Mỹ. Ông Lý Đăng Huy muốn nhân cơ hội này chèn ép Bắc Kinh phải có lập trường nhân nhượng hơn trong việc xác định mối quan hệ giữa Đài Loan và Hoa Lục. Ngoài ra cũng có một lời bàn theo kiểu Tam Quốc Chí là ông Lý Đăng Huy cố ý gây ra một cuộc khủng hoảng để lấy cớ hoãn cuộc bầu cử Tổng Thống, cho ông cầm quyền 2 năm nữa để củng cố thế lực của ông và người kế tục ông. Đó cũng là một đầu đạn khác có thể liệt vào loại thứ tư.
Nhưng liệu Bác Kinh có muợn cớ hỏi tội mà đem quân vượt eo biển Đài Loan không" Chúng tôi nghĩ việc này còn xa, trong lúc này phản ứng của Bắc Kinh chỉ là hăm dọa hay diễn tập... động viên trong tỉnh Phúc Kiến, chớ chưa đi đến chỗ quyết liệt.
Tất cả còn phải chờ xem bên nào núng gân trước. Nếu ông Lý Đăng Huy và chế độ Đài Loan lùi bước hay nếu Mỹ thấy run tay trước sự thử thách cân não này, số phận tương lai của Đài Loan có thể coi như đã an bài.
