Ngày 15 tháng 6 năm 2006 trong một cuộc họp báo tại thành phố Redmond, bang Washington sau giờ thị trường chứng khoán ở New York đã đóng cửa, ông Bill Gates giám đốc công ty Microsoft cho biết ông sẽ rời bỏ chức vụ giám đốc trong vòng hai năm để dùng thì giờ điều hành cơ sở từ thiện Bill & Melinda Gates Foundation (gọi tắt là cơ sở Melinda). Melinda Gates là vợ ông. Ông ký tặng cơ sở Melinda 31 tỉ mỹ kim (trong số tài sản ước lượng 81 tỉ của ông) để giúp cải tiến việc giáo dục và săn sóc sức khỏe cho những người kém may mắn, nhất là tại Phi châu.
Ngày 26/6/2006 theo chân Bill Gates nhà tỉ phú Warren Buffett giám đốc công ti Berkshire Hathaway chuyên về đầu tư, trụ sở đặt tại bang Nebraska, tuyên bố tặng 37 tỉ mỹ kim trong số tài sản 43 tỉ mỹ kim của ông cho cơ sở Melinda của ông Bill Gates. Sáu tỉ mỹ kim còn lại ông Buffett tặng cho các tổ chức từ thiện do ba người con và bà vợ trước của ông thành lập. Ông Buffett tặng cơ sở của vợ chồng ông Bill Gates 43 tỉ mỹ kim với điều kiện: ông là một thành viên của Hội đồng điều hành cơ sở Melinda, ông Bill Gates thôi dần việc với công ti Microsoft để cùng ông trực tiếp điều hành cơ sở Melinda (như ông Gates đã tuyên bố trong cuộc họp báo ngày 15/6) và số tiền 43 tỉ chỉ được chuyển nhượng cho cơ sở Melinda chừng nào một trong hai ông (Buffett hoặc Gates) còn trực tiếp điều khiển cơ sở. Năm đầu tiên ông Buffett chuyển 1.5 tỉ mỹ kim.
Việc các nhà kinh doanh và kỹ nghệ gia thành công bỏ tiền làm việc từ thiện không phải là hiếm trên thế giới. Trong thế kỷ thứ 19 nhà kỹ nghệ dầu hỏa Mỹ John Rockefeller (1839-1937) và Andrew Carnegie (1935-1919) nhà kỹ nghệ thép đã bỏ ra theo thứ tự 7.6 tỉ và 4.1 tỉ mỹ kim (theo thời giá năm 2006) để giúp phát triển giáo dục, y tế, canh nông và thành lập các thư viện. Số tiền của ông Rockefeller đã giúp các bác sĩ tìm ra thuốc chủng ngừa bệnh sốt rét vàng da (yellow fever) và tạo ra cuộc “cách mạng xanh” (green revolution) trong nông nghiệp giúp hơn một tỉ người thoát khỏi nạn đói.
Theo thống kê, các nhà tỉ phú Hoa Kỳ dẫn đầu trong việc bỏ tiền lập các cơ sở từ thiện. Tính đến năm 2006 sau Hoa Kỳ (Bill, Melinda Gates & Buffett, 60 tỉ) là Thụy Điển (công ti bán đồ trang trí nhà cửa IKEA, 38 tỉ), Anh quốc (công ti Welcome Trust, 22 tỉ) và Ý (cơ sở Cariplo & Monte del Paschi di Siena, 15 tỉ).
Nhưng việc bỏ tiền của ông Bill Gates có nhiều ý nghĩa nhất. Bill Gates năm nay 50 tuổi, còn quá trẻ, số tiền ông bỏ ra rất lớn và bỏ ra trong một thời điểm các nhà tài phiệt tại Hoa Kỳ đang mang tai tiếng như công ti năng lượng Enron của Kenneth Lay lường gạt khách hàng, khai phá sản cuối năm 2001 và vừa bị một tòa án liên bang tại Houston xử có tội mấy tháng trước. Ông Gates đứng ra tự điều hành cơ sở từ thiện của mình để tránh lãng phí và đầu tư tiền bạc vào một vùng bất hạnh và bị thế giới quên lãng nhất trên thế giới. Hành động của ông kéo theo nghĩa cử của ông Warren Buffett và người ta hy vọng nó sẽ tạo ra một phong trào bỏ tiền làm điều thiện trên thế giới.
Thông thường hành động từ thiện lớn như John Rockefeller và Andrew Carnegie do lòng nhân, hoặc do quan niệm rằng hệ thống tư bản giúp họ làm giàu đã để lại sau lưng một số người kém may mắn hơn, hoặc phát xuất từ một nhân sinh quan như ông Buffett rằng để lại một gia kếch xù lại cho con cái không tạo thành một “vương triều” có hậu mà chỉ có hại cho dòng họ (dòng họ Kennedy ở Massachusetts là một thí dụ).
Nhưng hành động của Bill Gates có thể có nguyên nhân sâu xa hơn. Thời sinh tiền bà Mary Gates mẹ ông, một nhà giáo, thường khuyên con nếu sau này ra đời thành công và giàu có thì nên nhớ đó là tiền của xã hội mình có được nhờ may mắn và khôn ngoan hơn nên đừng quên “trả lại” cho xã hội. Nhưng ít ai nghĩ ông Bill Gates bỏ ra 31 tỉ mỹ kim và có thể trong tương lai cả 50 tỉ còn lại là đơn thuần do lời khuyên của mẹ.
Bill Gates là một người khác thường. Phong thái bình dị là nét đặc thù của ông. Năm 1973 mới mười tám tuổi ông vào đại học Harvard, một trường nổi tiếng nhất của Hoa Kỳ, nhưng ông không chấp nhận con đường thành công kiểu cách qua mảnh bằng tiến sĩ suốt đời áo mão cân đai. Năm 1975 ông bỏ ngang cùng với Paul Allen, một người bạn trẻ về bang New Mexico quê mùa mở một công ti bán nhu liệu điện toán hồi đó còn đục lỗ trên bìa cứng. Từ đó trong suốt 30 năm với trí thông minh tuyệt vời, với cách làm việc khoa học ông và bạn gây dựng nên công ti Microsoft làm nên cuộc cách mạng điện toán thay đổi hẳn bộ mặt thế giới chúng ta đang sống. Thế giới, chứ không riêng gì nước Mỹ sẽ không như hôm nay nếu không có Bill Gates.
Nhưng thế giới ông sống cũng biến chuyển một cách lạ thường. Con người càng ngự trị thiên nhiên, vật chất càng dồi dào thì “phẩm chất” của sự sống càng suy giảm. Điều này ít người để ý nhưng có lẽ đã là niềm ưu tư trăn trở của tâm hồn hướng thiện của Bill Gates từ những ngày thơ ấu bên cạnh bà mẹ nhân từ và trong sân trường đại học.
Nhớ lại cách đây 20 hay 30 chục năm những bản tin truyền hình đến với mỗi gia đình mỗi buổi chiều khá cân đối, bên cạnh tin dữ có tin vui mang lại tươi mát cho không khí gia đình. Nhưng trong những năm gần đây tin tức trên truyền hình đa số là tin không vui, mở đài là thấy cảnh cướp của giết người, họa hằn lắm mới có một vài tin vui làm ấm lòng người nghe. Tin vui ít đến nổi đài truyền hình NBC, một trong ba hệ thống truyền hình lớn của Hoa Kỳ có sáng kiến thêm mục “make a difference” để có cơ hội mỗi ngày mang một tin lành đến khán thính gỉả.
Nhưng điều đáng sợ là chúng ta không ghi nhận được rằng thế giới chúng ta đang sống càng ngày càng bệnh hoạn. Năm 1963 hình ảnh tự thiêu của Hòa Thượng Thích Quảng Đức tại một góc đường ở thành phố Sàigòn đã gây nên sự xúc động trên toàn thế giới. Nhưng từ năm 2003 đến nay những cuộc nổ bom tự sát hằng ngày tại Iraq không làm ai xúc động. Tôi không biết Hòa Thượng Quảng Đức có tin rằng sau khi chết ngài sẽ được đầu thai về cõi niết bàn hay những người du kích Hồi giáo có thật tin sau khi nổ bom tự sát để giết người khác họ sẽ được hằng chục thiếu nữ xinh đẹp đón tiếp lên cõi trời, nhưng có một điều hiển nhiên là ai cũng muốn sống và khi họ chọn cái chết là để bày tỏ một sự bất mãn tuyệt đối không thể diễn tả bằng lời, dù cho sự bất mãn đó được biện minh hay không.
Trong chiến tranh Việt nam khi vụ tàn sát Mỹ Lai (xẩy ra năm 1968) tại một ngôi làng nhỏ tại tỉnh Quảng Ngãi được phanh phui (năm 1969) dư luận nước Mỹ xúc động đến độ người ta cho cuộc chiến tranh Việt Nam đánh mất lương tri của những người lính trẻ vốn hiền lành nhân hậu, nhưng gần đây những cuộc giết thường dân vô tội như tại Hadithah bên bờ sông Euphrates tháng 11 năm 2005 bởi một số quân nhân Hoa Kỳ cũng như vụ mấy người lính Mỹ hiếp dâm một thiếu nữ người Iraq rồi giết nguyên cả một gia đình gồm đương sự, bố mẹ và cô em gái để phi tang như diễn ra trong tháng 3/2006 tại một ngôi làng nhỏ nằm ở phía nam thành phố Baghdad chỉ là một cái tin thoáng qua rồi rơi vào quên lãng. Nhiều người còn nhớ chuyện chuồng cọp giam tù chính trị tại Côn Sơn mà các dân biểu phản chiến Mỹ thích đến Việt Nam khoảng đầu thập niên 1970 để phanh phui xem như một vết dơ của chế độ ông Nguyễn Văn Thiệu, nhưng tại nhà tù Abu Ghraib mà mức độ vi phạm nhân quyền của người tù trong những tháng cuối năm 2003 gấp trăm lần những gì đã diễn ra ở nhà tù Côn Sơn cũng nhanh chóng rơi vào quên lãng. Tấm hình ông Eddie Adams chụp chuẩn tướng Nguyễn Ngọc Loan bắn chết một du kích quân giữa thành phố Sài Gòn ngày 1/2/1968 đã đóng góp phần nào vào sự sụp đổ của miền Nam Việt Nam và làm cho đời sống tị nạn của ông Loan ở Hoa Kỳ điêu đứng trong khi những vụ du kích Hồi giáo dùng dao cắt cổ thường dân và quân nhân Mỹ rồi cho phổ biến hình trên truyền hình cũng không thấy thế giới lên án gắt gao như họ từng lên án ông Loan.
Đó là chuyện ngoài chiến trường. Tại các thành phố vốn êm đềm tĩnh lặng của Hoa Kỳ cũng có nhiều chuyện để quan tâm. Ngày 20/4/1999 khi hai học sinh trường Trung học Columbine ở Colorado mang súng vào trường bắn chết 12 học sinh và một giáo viên cả nước Mỹ xôn xao. Truyền thông và quốc hội đặt vấn đề “phải làm một cái gì” để cho một việc tương tự không thể diễn ra trong tương lai. Nhưng những vụ bắn giết tương tự vẫn diễn ra và từ năm 1999 đến năm 2005 tin tức ghi nhận những vụ học sinh nổ súng tại các trường Trung học đã xẩy ra trên 17 tiểu bang Hoa Kỳ. Nhưng tin tức không làm cho dư luận xúc động nữa. Chỉ là tin thoáng qua và cuộc sống vẫn thế trôi qua.
Ở tầm vóc thế giới, sau thế chiến thứ hai, khi vụ Đức Quốc xã giết 6 triệu người Do Thái được phanh phui, thế giới cho rằng đó là điều không thể quan niệm được và các lãnh tụ trên thế giới thề thốt rằng những việc như vậy sẽ không thể tái diễn. Nhưng năm 1975 Pol Pot giết một triệu đồng bào của ông, và chính quyền Pol Pot vẫn giữ được ghế tại Liên hiệp quốc trong một thời gian. Năm 1994 người Hutu giết một triệu người Tutsi tại Rwanda, Phi châu chỉ vì thế giới chần chờ. Trong ba tháng, từ tháng 3 đến tháng 6 năm 1999, người Serbia giết 10.000 người gốc Albania trong tỉnh Kosovo, và từ tháng 2 năm 2003 cho đến tháng 3 năm 2005 người A rập do chính quyền Hồi giáo Sudan tổ chức và trang bị vũ khí đã giết 180.000 người da den sống trong vùng Darfur tại miền Tây Sudan. Thế giới đã miễn cưỡng can thiệp vì sợ đụng chạm quyền lợi với Sudan, và cuộc tàn sát vẫn còn tiếp diễn trước sự bất lực của quốc tế.
Nhắc đến những sự việc trên tôi không có ý kết án một chính phủ hay một cá nhân nào. Người bị giết hay người tạo ra tội ác đều là “nạn nhân” của hoàn cảnh, rơi vào một nơi không đúng chỗ, vào một thời điểm không đúng lúc, và ở trong một trạng thái tâm lý họ không có điều kiện làm chủ. Tôi chỉ muốn ghi nhận một điều: thế giới chúng ta đang sống đang mất dần phẩm chất và những lãnh tụ chính trị, các nhà đạo đức và các nhà lãnh đạo tinh thần hình như cũng bất lực.
Bill Gates phải là người từng trăn trở trước thế giới ông đang sống và cảm nhận được sự bất lực của mình, mặc dù ông có khả năng xây dựng một đế quốc tài chánh của riêng ông. Những chủng tử tốt nơi ông giúp ông tiếp cận được với ảo ảnh của cuộc đời và quả tim nhân hậu của ông làm ông dễ thổn thức trước nỗi khổ của tha nhân hơn là đa số chúng ta. Những bậc tiên tri như Chúa Jesus Christ hay Phật Thích Ca từng nói đến ngày tận thế và thời mạt pháp, thì có thể ông Bill Gates cảm nhận được rằng nếu tâm con người không thay đổi thì tận thế là đây và mạt pháp cũng là đây.
Sở thuế Hoa Kỳ cho biết rằng từ tháng 7 năm 2004 đến hết tháng 6 năm 2005 công ti Microsoft của Bill Gates lời 39.79 tỉ mỹ kim. Ai có thể từ bỏ lòng tham để trải tấm lòng vàng đi cứu nhân độ thế ngoài thiên thần và các vị bồ tát"
Phải chăng Bill Gates là hiện thân bằng da bằng thịt của một thiên thần hay một vị bồ tát giáng trần để cảnh giác thế giới đang chơi vơi trên bờ vực thẳm.
Trần Bình Nam
July 21, 2006
Gửi ý kiến của bạn
