Ngày 9 tháng 7, 2024
Tổng Thống Hoa Kỳ
Tòa Bạch Ốc
1600 Pennsylvania Avenue, N.W.
Washington, DC 20500
Kính gửi Tổng Thống Biden,
Chúng tôi viết thư này để bày tỏ mối lo ngại sâu sắc liên quan đến việc nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam yêu cầu được Hoa Kỳ công nhận là nền kinh tế thị trường.
Đầu năm nay, Dân Biểu Rosa L. DeLauro, cùng với 24 Dân Biểu Hạ Viện, đã gửi một lá thư đến Bộ Trưởng Thương Mại Gina Raimondo, kêu gọi Bộ Thương Mại bác bỏ yêu cầu của chính phủ Việt Nam về việc Xem xét Hoàn cảnh Kinh tế Thay đổi [Changed Circumstances Review] (CCR) để được công nhận quy chế kinh tế thị trường. Thêm vào đó, Thượng Nghị Sĩ Elizabeth Warren và Thượng Nghị Sĩ Sherrod Brown đã khởi xướng một lá thư cùng với 6 Thượng Nghị Sĩ khác gửi đến Bộ Trưởng Raimondo về vấn đề này. Gần đây nhất, 37 Dân Biểu Quốc Hội Hoa Kỳ thuộc lưỡng đảng trong Ủy Ban Thép đã cùng gửi thư đến Bộ Trưởng Raimondo, cho rằng việc công nhận nền kinh tế thị trường đối với Việt Nam là “quá sớm và không chính đáng”.
Những lá thư từ Quốc Hội Hoa Kỳ đã nêu rõ sáu yếu tố pháp lý theo Đạo luật Thuế quan mà Bộ Thương Mại phải xem xét trong bất kỳ yêu cầu CCR nào, và thực tế cho thấy Việt Nam không đáp ứng bất kỳ tiêu chuẩn nào để được công nhận là nền kinh tế thị trường, vì các lý do:
- Thiếu khả năng hoán đổi ngoại tệ – Tỷ giá hối đoái được xác định bởi ngân hàng trung ương do chính phủ kiểm soát. Việt Nam đang nằm trong danh sách "cần giám sát tiền tệ" của Bộ Tài Chính Hoa Kỳ.
- Mức lương không được ấn định bởi sự tự do thương lượng giữa người lao động và ban điều hành công ty – Người lao động ở Việt Nam không thể thành lập các công đoàn lao động độc lập để thương lượng về tiền lương và bảo vệ quyền của họ. Lao động trẻ em, lao động cưỡng bức và các vi phạm quyền lao động khác vẫn còn phổ biến ở Việt Nam.
- Việc liên doanh và đầu tư còn bị nhiều hạn chế – Chính phủ kiểm soát chặt chẽ Đầu tư Trực tiếp Nước ngoài (FDI) trong khi thúc đẩy sự thống trị của các doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế, gây ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của FDI.
- Chính phủ kiểm soát các phương tiện sản xuất – Các doanh nghiệp nhà nước được đối xử ưu đãi và tiếp cận các nguồn lực ở mọi cấp chính quyền.
- Chính phủ kiểm soát việc phân bổ các nguồn lực – Với quyền sở hữu hoàn toàn lãnh vực ngân hàng, chính phủ kiểm soát giá cả và hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước.
- Các yếu tố bổ sung cần được xem xét, bao gồm: Tham nhũng về Tài chính, Pháp quyền yếu kém, Tham nhũng trong Tư pháp và mối quan hệ kinh tế chặt chẽ của Việt Nam với Trung Quốc.
Chúng tôi là các hội đoàn đấu tranh trong cộng đồng, quan tâm đến các vấn đề về quyền tự do thương lượng các điều kiện lao động, tình trạng pháp quyền yếu kém, tham nhũng tràn lan và nhân quyền.
Tại Việt Nam, không có công đoàn do người lao động thành lập. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (VGCL) là một tổ chức do Đảng Cộng sản Việt Nam kiểm soát, đã không bảo vệ được quyền của người lao động. Nhiều sự việc đã được báo cáo về người lao động Việt Nam đã bị các chủ nhân nước ngoài, đặc biệt là chủ nhân Trung Quốc, ngược đãi, bao gồm hành hung, điều kiện làm việc khắc nghiệt và không an toàn, tiền lương không được trả khi các công ty đột ngột rời khỏi Việt Nam, chậm trả lương và cắt bỏ tiền thưởng. Trong những trường hợp này, VGCL đã không hỗ trợ người lao động Việt Nam có được sự đối xử công bằng từ các công ty nước ngoài.
Hơn nữa, trong hai năm qua, Việt Nam đã bị ảnh hưởng bởi nhiều vụ bê bối tài chính và tham nhũng, chủ yếu mang lại lợi ích cho các quan chức cấp cao. Tình trạng tham nhũng này đã làm cạn kiệt nguồn lực quốc gia, cướp đi tiền tiết kiệm của người dân và gây nguy hiểm nghiêm trọng cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Vào tháng 10 năm 2023, Hoa Kỳ và Việt Nam đã nâng cấp mối quan hệ song phương lên cái gọi là Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Tuy nhiên, ngay sau diễn biến lịch sử này, chính quyền Việt Nam vẫn tiếp tục vi phạm nghiêm trọng quyền con người. Nhiều nhà hoạt động đã bị bắt và bị tuyên án tù dài hạn theo luật an ninh mơ hồ, khiến nhà cầm quyền đã bị các tổ chức nhân quyền lên án. Chính sách "lợi ích để tạo thay đổi" của Hoa Kỳ dường như là một chiều, với một nhóm thiểu số có liên hệ với Đảng Cộng sản tích lũy được khối tài sản khổng lồ trong thời kỳ bùng nổ kinh tế, trong khi phần lớn dân số vẫn tiếp tục vật lộn với những nhu cầu cơ bản.
Với những vấn đề nghiêm trọng này, chúng tôi mạnh mẽ kêu gọi Tổng Thống không nên cấp quy chế kinh tế thị trường cho Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam vào thời điểm này. Chính phủ Việt Nam phải đạt được những tiến bộ đáng kể về quyền lao động, diệt trừ tham nhũng, tăng cường pháp quyền và cải thiện quyền con người trước khi được xem xét cấp quy chế kinh tế thị trường. Nếu không có những cải cách có ý nghĩa ở Việt Nam, việc cấp quy chế kinh tế thị trường sẽ không mang lại lợi ích cho cả người dân Hoa Kỳ lẫn người dân Việt Nam.
Cảm ơn sự quan tâm của Tổng Thống đối với vấn đề cấp bách này.
Trân trọng,
Bản sao kính gửi:
- Bộ trưởng Thương mại Gina Raimondo
- Bộ trưởng Ngoại giao Antony Blinken
XIn Nhấn vào đây để đọc nguyên bản tiếng Anh.
