Bạn và thù

Giá xăng dầu đã tăng vọt hơn 30% kể từ khi cuộc xung đột tại Iran bùng nổ vào cuối tháng 2 năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu là do sự gián đoạn nguồn cung dầu thô trên diện rộng, gây ra bởi việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz – một tuyến đường hàng hải trọng yếu. Sự gián đoạn này ảnh hưởng đến khoảng 20% lưu lượng vận chuyển dầu thô toàn cầu, gây ra những lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung cấp trầm trọng hơn và đẩy giá dầu tăng lên đáng kể. Ngoài ra, các báo cáo cho thấy cả hai bên của cuộc chiến đều đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng trong khu vực, khiến nguồn cung càng trở nên khan hiếm hơn.

Có một điều mỉa mai đau đớn khi nhìn hai cộng đồng đều được hun đúc bởi những chấn thương sâu nhất của lịch sử lại đem sử dụng cùng một sách lược chính trị để dập tắt tiếng nói bất đồng. Cộng đồng người Việt hải ngoại, được rèn trong lò lửa chiến tranh và ly tán, giờ đang chứng kiến một số “lãnh tụ” thành phố và cộng đồng tự phong dán nhãn mọi đối thủ chính trị là “cộng sản”. Cách nửa vòng trái đất, những người bênh vực chính sách của Israel lại dùng lời tố cáo “bài Do Thái” đối với bất cứ ai chỉ trích chủ nghĩa Zion. Địa lý khác nhau, nhưng cơ chế thì y hệt: lấy một điều ác có thật trong lịch sử, đẽo nó thành cây gậy chính trị, rồi vung xuống đầu bất cứ ai đụng chạm tới cơ cấu quyền lực mà mình muốn bảo vệ.

Cụm từ “Après moi, le déluge” thường được cho là gắn với vua Louis XV và mang ý nghĩa: thờ ơ với những gì xảy ra sau khi mình rời đi hoặc sau khi mình không còn chịu trách nhiệm nữa. Hành động của Donald Trump, cả trong kinh doanh lẫn chính trị, thường theo một mô thức nhất quán như câu nói nổi tiếng của Pháp “après moi, le déluge” — “sau ta, đại hồng thủy”. Cụm từ này thường được cho là gắn với vua Louis XV và mang ý nghĩa: thờ ơ với những gì xảy ra sau khi mình rời đi hoặc sau khi mình không còn chịu trách nhiệm nữa.

Nếu một chính trị gia ủng hộ Do Thái, AIPAC sẽ ủng hộ họ lại. Một chính trị gia càng thân thiện với Do Thái, họ càng nhận được nhiều tiền từ AIPAC và mạng lưới các nhà tài trợ ủng hộ Do Thái. Nhưng nếu bạn không thân thiện với Do Thái hoặc với AIPAC, thì sẽ có hậu quả. Các nhóm vận động hành lang đã chi hàng triệu đô la để giúp loại bỏ các thành viên Hạ viện từng bày tỏ sự ủng hộ Palestine và chỉ trích Israel.

Cuộc chiến Iran và cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay đã tạo ra một bức tranh không mấy gì lạc quan cho đồng petrodollar, hay xa hơn là kinh tế Mỹ, một khi petroyuan đắc lợi trong tình thế này.

Từ nhiều tuần lễ nay, chiến sự ở Iran đã kéo giá dầu hỏa lên từng nấc, lay chuyển các thị trường tài chánh và làm cho người dân ở hai bên bờ Đại Tây Dương đều phải nhìn bảng giá xăng với một vẻ ngao ngán. Trong bối cảnh ấy, Tổng thống Donald Trump, người chủ động mở màn cuộc chiến, bỗng đòi hỏi các đồng minh Âu Châu phải mang tàu chiến đến giải tỏa eo biển Hormuz, nơi hải quân Iran đang siết lại như một cái cổ chai. Ông trách cứ họ là “vô ơn”, rằng Hoa Kỳ đã “bảo vệ” họ bốn mươi năm nay, nay đến lúc trả nghĩa mà lại làm ngơ. Nhưng nếu nhìn vào thực tế, người ta sẽ thấy các thủ đô Âu Châu có quá nhiều lý do để nói không.

Ngoại Trưởng Marco Rubio, gốc Cuba, đang dẫn đầu các nỗ lực đàm phán, xem tình hình này là sự thất bại về kinh tế của chế độ Cuba. Nhiều nhà phân tích cho rằng tình trạng kinh tế tuyệt vọng của Cuba có thể tạo ra một cơ hội tốt đẹp để nước này buộc phải cải tổ cả về cơ cấu hành chánh và chính trị. Cuba không còn có thể dựa vào Nga để sống còn. Trung Quốc lại quá xa vời.

Tôi đứng ngẩn ngơ trước ngọn tháp dát vàng cao ngất tại một ngôi chùa rất nổi tiếng ở ngoại ô Sài Gòn. Cách đây hơn 40 năm, trong trí nhớ của tôi, nơi đây là một ngôi chùa nhỏ bé, lụp xụp, trên một ngọn núi đá khô cằn. Anh sinh viên năm thứ nhất, là tôi, hay đạp xe đến vào mỗi cuối tuần để viếng ngôi chùa nghèo, để nhìn một không gian hãy còn hoang sơ trải dài trước mắt.