Tháng Mười Nhớ Mẹ

Trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay, không khó để nhận ra những khác biệt rõ nét trong cách giao tiếp giữa người miền Bắc và người miền Nam. Những khác biệt ấy hiện rõ từ cách xưng hô, cách tranh luận, cho đến cả cách xin lỗi hay từ chối. Một ví dụ điển hình mà chúng ta thường thấy là cách xưng hô mang tính “đè đầu cưỡi cổ” như “Bố mày”. Câu nói này khá phổ biến với một bộ phận người miền Bắc, nhưng lại hoàn toàn xa lạ, thậm chí gây sốc trong giao tiếp của người miền Nam.

Ngày nay, ai cũng xem chuyện ăn uống điều độ và vận động thân thể là điều thiết yếu cho sức khỏe. Nhưng cách nghĩ ấy không phải tự nhiên mà có. Nó chỉ thật sự hình thành trong một quãng thời gian khá ngắn vào giữa thế kỷ trước. Năm 1955, Tổng thống Dwight Eisenhower bị nhồi máu cơ tim sau một buổi chơi golf tại Denver. Tin ấy làm cả nước chấn động. Ông mới 64 tuổi, lại là biểu tượng cho sức mạnh và sinh lực của nước Mỹ. Tổng y sĩ trưởng Hoa Kỳ lúc đó nói rằng nghe tin này chẳng khác nào nghe tin Trân Châu Cảng bị oanh tạc.

Cuối tháng 2 Dương Lịch, tôi ghé chơi nhà chị bạn ở cùng một thành phố. Nhà Chị cách nhà tôi 10 phút lái xe. Tới nơi thấy chị đang làm vườn. Chị nói: Hôm qua có nhờ người tới tỉa bớt nhánh, cành trên cây Lê, nhiều cành quá, quả sẽ ra nhiều và nhỏ, rồi rụng đầy vườn, những con quạ sẽ tới vừa mổ ăn, vừa vứt tung tóe đầy sân. Năm nay Chị cho cắt đi một phần hai số cành và chị đang thu những cành cho vào thùng rác. Tôi đứng nhìn Chị xếp những cành Lê vừa cắt xuống, cho vào thùng rác, những cành đầy những nụ non, nhỏ và xanh như những trái ớt nhỏ. Tôi bỗng chạnh lòng. Tôi cầm lên một cành, rồi lại bỏ xuống, rồi lại cầm lên. Cuối cũng tôi chọn một cành có nhiều nhánh và khá nhiều nụ.

Ngôn ngữ, chữ viết là một trong những phát minh quan trọng vào bậc nhất của nhân loại. Ngôn ngữ phát triển như một kết quả tất yếu của sự tiến hóa văn hóa xã hội. Mỗi ngôn ngữ phản ánh lịch sử, môi trường và nhu cầu giao tiếp của cộng đồng sử dụng nó. Còn chữ viết giúp lưu trữ tri thức, lịch sử, văn hóa. Chữ viết dẫn đến sự ra đời của văn chương, thi ca, một kho báu vô giá của loài người. Thế nhưng, không phải lúc nào ngôn ngữ cũng thành công trong nhiệm vụ truyền tải thông điệp. Có những trường hợp, ngôn ngữ trở nên bất lực.

Trong nhiều năm sau Brexit, khi Âu Châu bàn đến việc tìm một trung tâm tài chính thay thế London, Stockholm hầu như không được nhắc đến. Frankfurt – nơi đặt Ngân hàng Trung ương Âu Châu – được xem là ứng viên tự nhiên. Paris với hệ thống ngân hàng thương mại quy mô lớn cũng được đánh giá cao. Amsterdam, với truyền thống giao dịch cổ phần từ thế kỷ XVII, được nhắc lại như một điểm tựa lịch sử.

Los Angeles vốn đã quen với chuyện xe tự lái, kịch bản Hollywood và những điều “không tưởng”. Nhưng cuối tuần qua, một “nhân vật” mới đã ghi tên mình vào danh sách những màn rượt đuổi kỳ lạ nhất thành phố: một con robot giao đồ ăn. Sự việc xảy ra tại khu East Hollywood, thuộc Los Angeles, khi cô Kaiya Reel nghe thấy những tiếng động lạ trước sân nhà. Bước ra kiểm tra, cô bắt gặp một robot giao hàng màu hồng của công ty Coco đang… mắc kẹt giữa vườn hoa của mình. Theo lời kể với đài KTLA, cô Reel cho biết bánh xe của robot đã quấn chặt vào hàng rào nhỏ trước sân. Trong lúc cố “thoát thân”, nó nhổ bật gốc nhiều luống hoa, kéo theo cả mảnh hàng rào, rồi… tăng tốc bỏ chạy.

Một thế kỷ trước, giữa Thế chiến thứ nhất, chính phủ liên bang từng trực tiếp xây những khu nhà ở đàng hoàng cho công nhân – có đường sá, công viên, trường học – rồi cho thuê, bán trả góp mà không kèm bất cứ điều kiện tố giác nào. Hôm nay, khi Bộ Nội An nói đến “nhà ở vừa túi tiền” nhưng gắn nó với yêu cầu chỉ điểm di dân chưa đủ giấy tờ, người ta khó tránh cảm giác lạnh xương sống: từ chỗ lo chỗ ăn ở cho người lao động, thành chuyện dùng mái nhà làm mồi nhử, đổi lấy việc người dân phải nhìn hàng xóm bằng con mắt “nằm vùng”.

Mỗi năm, hơn 6 triệu người Mỹ vẫn nhận tiền hoàn thuế bằng chi phiếu gửi qua bưu điện; với nhiều gia đình, đây là khoản tiền quan trọng để đi chợ, trả tiền nhà, điện nước. Năm nay, không ít người có thể ngạc nhiên khi chờ hoài mà chi phiếu không đến, vì loại chi phiếu hoàn thuế quen thuộc đang trên đường bị xóa sổ. Lý do là sắc lệnh 14247 do Tổng thống Donald Trump ký năm 2025, yêu cầu Bộ Ngân khố chấm dứt gởi chi phiếu giấy cho các khoản hoàn thuế, chuyển sang trả bằng chuyển khoản điện tử. Chủ trương này được giới tài chánh tán thành: tổ chức Nacha ước tính ngân sách liên bang có thể tiết kiệm khoảng 68 triệu đôla mỗi năm; Hiệp hội Ngân hàng Hoa Kỳ cho rằng người dân sẽ bớt lệ thuộc tiệm đổi chi phiếu, giảm phí; đồng thời, mất cắp thư và gian lận chi phiếu cũng giảm.