LTS. Lê Văn, người bạn lớn của giới văn nghệ sĩ Việt Nam, sau nhiều thập niên chủ biên Việt ngữ Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ, nay gác kiếm về Houston “vẽ lông mày cho nàng” và trở thành chuyên gia về rượu vang. Theo sự yêu cầu của bằng hữu, ông viết “Rượu Vang, Món Quà Của Thượng Đế”. Đây là cuốn sách đầu tiên viết về rượu trong thư tịch Việt Nam. Sách sắp ra mắt. Việt Báo cám ơn tác giả cho phép trích đăng từ sách quí.
Một ông bạn khác, tửu lượng tuy không cao lắm và cũng ít khi uống rượu vang nhưng lại rất ham đọc các tạp chí chuyên về rượu vang, bèn hăm hở góp chuyện:
- Nhận xét đó rất đúng. Tôi xin lấy trường hợp của Bryant Family, một trong những nhà làm rượu đặc sắc nhất ở Napa Valley làm thí dụ. Người sáng lập winery là ông Don Bryant, một nhà cự phú trong ngành bảo hiểm và cũng là người sành thưởng thức rượu vang. Ông đi vào lãnh vực làm rượu không phải vì muốn kiếm thêm tiền mà vì lòng yêu thích rượu vang. Mục đích của ông chỉ là làm sao sản xuất ra được thứ rượu vang ngon nhất, bởi vậy ông không ngại đầu tư những số tiền khổng lồ vào dự án làm rượu.
Tuy mua được những ruộng nho tốt, đất đai thích hợp, dụng cụ máy móc đầy đủ nhưng trong mấy năm đầu rượu làm ra rất dở. Lô rượu vang đầu tiên tệ đến nỗi chính ông Bryant cũng phải nhìn nhận rằng nó có mùi thối như phân gà, nguyên văn của ông ta là "smelled like chicken shit". Ông đành phải đem bán với giá rẻ mạt cho các nhà sản xuất jug wine. Lý do là vì có ruộng tốt mà không có người biết cách trồng nho và chăm sóc cây nho cho đúng phép thì cũng hỏng. Có nho tốt mà không có chuyên viên biết chế biến trái nho thành rượu ngon thì cũng vứt đi.
Ông bèn quyết định trả lương thật cao để mướn cho bằng được một chuyên viên làm rượu có kinh nghiệm và có biệt tài là bà Helen Turley. Bà này đặt điều kiện là bà phải được toàn quyền điều khiển tiến trình làm rượu và phải có thêm những khoản chi tiêu lớn để thực hiện tiến trình đó. Ông Bryant ưng thuận và chi ra nhiều triệu đô la để trồng lại các ruộng nho theo đúng chỉ thị của bà. Hơn thế nữa, ông còn xây cất một cơ sở làm rượu rất đồ sộ do bà vẽ kiểu, với những tiện nghi tối tân trị giá trên 9 triệu đô la.
Chỉ sau một thời gian ngắn, bà Turley đã có thể nâng cao phẩm chất của Bryant Family từ một thứ rượu dở ẹc năm 1993 lên đến mức gần như tuyệt hảo năm 1996. Mùa nho '94, chai rượu này được tờ tạp chí rất có uy tín Wine Spectator cho 94 điểm. Sang năm 1995, nó lên tới 97 điểm. Rồi liên tiếp trong 2 mùa 1996 và 1997, nó được 99 điểm trên 100, nghĩa là xấp xỉ mười phân vẹn mười. Hiện giờ, chai rượu Bryant Family khi mới phát hành được bán với giá khoảng $210. Đối với những người tiêu thụ có lợi tức trung bình, có lẽ giá tiền như vậy là cao. Nhưng xét theo phẩm chất thượng thặng của chai rượu và những chi phí lớn lao hàng vài ba chục triệu đô la lúc ban đầu để làm ra nó thì đây là một mức giá rất phải chăng. Qúy vị nghĩ sao"
Nãy giờ tôi chỉ ngồi lắng nghe nên mọi người quay sang nhìn tôi để hỏi ý kiến. Tôi đành phải trả lời:
- Những điều các bạn vừa nói đã quá ư đầy đủ, đại diện được cho cả 2 quan điểm chống đối và bênh vực mức giá quá đắt của một số những chai rượu thượng thặng. Tôi chỉ có thể góp thêm một vài ý kiến cá nhân thôi.
Tôi có cái may mắn được các nhà làm rượu cũng như các hãng phân phối rượu mời đi nếm thử sản phẩm của họ tại các chateaux bên Âu châu, tại các wineries ở Napa Valley cũng như nhiều nơi khác. Nếm đủ loại rượu, kể cả những chai cỡ dăm bảy trăm hay trên 1 ngàn đồng mà các bạn vừa nêu ra. Và tôi thấy không có một thước đo nào có thể gọi là tuyệt đối cho những chai rượu thượng thặng cỡ 99 hay 100 điểm. Cũng là 100 điểm đấy nhưng chai Bryant Family, Cabernet Sauvignon, Napa Valley 1997 thì nồng nàn, đậm đà, hấp dẫn, quyến rũ giống như cô đào chiếu bóng Marylin Monroe, còn chai Chateau Margaux năm 2000 thì thanh tao, qúy phái, duyên dáng, tế nhị giống như nữ tài tử Audrey Hepburn. Hơn kém nhau chút xíu là tùy ở thước đo chủ quan ở mỗi người chúng ta. Và cái mức cách biệt chút xíu đó có đáng để chúng ta trả thêm dăm bảy trăm đô la hay không cũng là tùy ở khả năng tài chính và sự lựa chọn riêng tư của mỗi người.
Vả lại, những chai rượu thuộc loại tuyệt hảo này chẳng mấy khi chúng ta dùng đến, và cũng chẳng mấy ai mua nổi. Cho nên đối với tôi, chúng không quan trọng lắm. Điều quan trọng, theo tôi nghĩ, là chai rượu vang phải tạo được cho ta sự hài lòng, khoái chí, phải đem lại được cho ta thêm niềm hứng khởi trong khi ta chuyện trò ăn uống với bạn bè. Còn giá tiền của nó bao nhiêu, nó thuộc loại gì, xuất xứ từ đâu, chẳng phải là điều đáng cho ta quan tâm nhiều lắm.
Tôi thấy bữa nay chúng ta được uống mấy chai rượu rất ngon, mà tôi biết là giá tiền không cao lắm, nhưng vì gia chủ khéo lựa cho thích hợp với món ăn nên uống rất thú vị, khiến chúng ta có hứng để tán dóc với nhau rất sôi nổi từ nãy đến giờ thì ta hãy cứ nâng ly uống tiếp chứ băn khoăn làm quái gì về lý do tại sao lại có những chai rượu giá đắt đến mấy ngàn đồng"
*
Trong một cuộc đàm luận sau bữa cơm tối tại nhà một người bạn, một ông nhà báo ngỏ ý phàn nàn về giá tiền quá cao của những chai rượu vang qúy. Ông nói rằng rượu mà đắt đến mức một vài ngàn bạc một chai thì chỉ có những tay cự phú, những đại thương gia thừa tiền dư bạc mới mua nổi. Còn giới có lợi tức bình thường như ông thì dù là tay sành điệu cũng không bao giờ dám bỏ ra số tiền lớn như vậy để nếm thử mùi vị thơm ngon của nó. Và như thế là bất công, là chỉ phục vụ đại tư bản mà coi thường kẻ sĩ ít tiền như ông. Ông cho rằng chai rượu ngon mấy chăng nữa cũng chỉ nên bán đến giá bảy tám chục hoặc một trăm là cùng. Đắt hơn nữa là đầu cơ trục lợi và đáng bị trừng phạt.
Một bà trong nhóm là giáo sư kinh tế đang dạy tại một trưòng đại học ở gần đây. Bà mỉm cười mà bảo:
- Sao ông lại đòi hạn chế giá cả một cách độc đoán như vậy" Hạn chế kiểu đó, ông sẽ chẳng bao giờ có rượu ngon mà uống. Ông cứ nhìn sang các nước Đông Âu thì rõ. Trước khi bức tường Bá Linh sụp đổ, chế độ cộng sản tại vùng này đã hạn chế vật giá, kể cả giá rượu, ở mức độ mà người bình dân nào cũng có thể mua uống, đúng như ông muốn đấy.
Kết quả là họ chỉ làm cho ngành sản xuất rượu vang ở các nước như Romanie, Hungarie, Ba Lan, Tiệp Khắc - từng có thời làm ra những chai rượu tuyệt hảo lừng danh thế giới - trở thành những hợp tác xã, những cơ sở quốc doanh sản xuất rượu rất tồi. Khi được mở cửa giao thương với thế giới bên ngoài, rượu vang của những nước này đã xuống cấp đến độ người ngoài uống vào phải nhăn mặt không ai thèm mua, mặc dù giá rất rẻ. Đến khi tư bản ngoại quốc tiến vào hùn vốn với các hãng rượu địa phương, chi phí hàng nhiều triệu đô la để trồng lại ruộng nho, chỉnh trang cơ sở, mua sắm dụng cụ mới, áp dụng kỹ thuật hiện đại trong tiến trình làm rượu, thì chỉ sau một thời gian ngắn, phẩm chất của rượu vang Đông Âu lại được phục hồi, được nâng cấp hẳn lên và có thể bán ra thị trường thế giới với giá cao, thu về rất nhiều lợi nhuận và tạo nhiều công ăn việc làm cho dân chúng.
Một ông bạn khác, rất thành công trong kinh doanh, lên tiếng tán thành ngay:
- Đúng vậy đấy ông ơi! Ông phải tưởng thưởng cho những ai sẵn sàng đầu tư, chịu chấp nhận may rủi để làm ra những sản phẩm tốt nhất, ngon nhất mà họ có thể làm được. Và nếu người tiêu thụ ưa thích, bằng lòng trả giá rất cao để mua những sản phẩm ấy, thì đó chính là phần thưởng của họ. Và trong khi cố gắng tạo ra những chai rượu tuyệt hảo thì những kỹ thuật mới mà họ áp dụng và những trang thiết bị mà họ mua sắm cũng giúp tạo ra một loạt những chai rượu tương đối rẻ nhưng rất ngon để những "kẻ sĩ thanh bần" như ông có thể mua về thưởng thức. Giới giàu có, khi bỏ ra cả ngàn đồng để mua một chai rượu tuyệt hảo là đã vô tình bao cấp phần lớn phí tổn để tạo ra những chai rượu rất ngon cho chúng ta uống đó.
Một ông bạn bác sĩ rất hâm mộ thể thao nhận xét:
- Tôi thấy sự khác biệt giữa cái ngon và cái tuyệt hảo là một khoảng cách không lớn lắm và khá mong manh. Muốn làm ra rượu ngon là chuyện tương đối dễ và phí tổn cũng không cao quá. Nhưng muốn làm ra rượu tuyệt hảo thì rất khó, đòi hỏi những cố gắng lớn lao, những chi phí khổng lồ mà kết quả chưa chắc đã được như mình mong ước.
Nó cũng giống như một lực sĩ nhảy sào gắng sức tập dượt để đi thi Thế Vận Olympics vậy. Muốn nhảy cao tới mức 16 feet thì chỉ cần siêng năng tập dượt chừng một năm là đạt được, nhưng muốn nâng chiều cao đó lên 17, 18, rồi 19 feet, bạn phải dành toàn thời gian để tập dượt tử công phu từ sáng đến tối, năm này qua năm khác.
Bạn phải được các nhà hảo tâm hay các đại công ty bỏ rất nhiều tiền ra bảo trợ để bạn khỏi phải lo sinh kế cho gia đình, đồng thời được bồi dưỡng ăn uống đúng mức chứ không phải mỗi tháng được bồi dưỡng ăn thịt chó một lần như nhà nước cộng sản VN đãi ngộ lực sĩ thế vận, theo như lời tiết lộ của một nữ vận động viên hồi năm ngoái. Tuy nhiên nếu muốn đánh bại các danh tài quốc tế khác để đoạt huy chương, bạn phải làm sao vươn lên được quá mức 19 feet thì mới bắt đầu có đôi chút hy vọng. Còn chuyện đoạt huy chương vàng hay bạc hay đồng là tùy ở bạn có nhích lên được cao hơn đối thủ chỉ một vài inches hay không.
Rượu vang cũng vậy. Để làm ra những chai rượu ngon cỡ từ 82 đến 89 điểm, nhà làm rượu chỉ cần bỏ ra một số vốn đầu tư và một số công lao vừa phải là đạt được. Nhưng muốn tiến lên địa vị của những chai rượu thượng hạng từ 90 điểm trở lên, họ phải tốn kém rất nhiều tài nguyên và nhân lực để tranh đua nhau từng chút một. Còn muốn đạt đến mức 99 hay 100 điểm thì tài nguyên và nhân lực chưa đủ mà còn phải có sự tận tâm cố gắng ngày đêm của người làm rượu nữa. Thế mà vẫn có nhiều trường hợp thất bại phải bỏ cuộc hoặc phải khai phá sản. Cho nên mỗi khi họ làm ra được những chai ruợu tuyệt hảo khiến các nhà phê bình phải trầm trồ khen ngợi, mà họ đặt giá rất cao nhưng công chúng vẫn sẵn sàng mua thì theo ý tôi, đó chỉ là sự tưởng thưởng công bằng cho những khó nhọc và số vốn đầu tư quá lớn họ đã bỏ ra thôi.
Một ông bạn khác, tửu lượng tuy không cao lắm và cũng ít khi uống rượu vang nhưng lại rất ham đọc các tạp chí chuyên về rượu vang, bèn hăm hở góp chuyện:
- Nhận xét đó rất đúng. Tôi xin lấy trường hợp của Bryant Family, một trong những nhà làm rượu đặc sắc nhất ở Napa Valley làm thí dụ. Người sáng lập winery là ông Don Bryant, một nhà cự phú trong ngành bảo hiểm và cũng là người sành thưởng thức rượu vang. Ông đi vào lãnh vực làm rượu không phải vì muốn kiếm thêm tiền mà vì lòng yêu thích rượu vang. Mục đích của ông chỉ là làm sao sản xuất ra được thứ rượu vang ngon nhất, bởi vậy ông không ngại đầu tư những số tiền khổng lồ vào dự án làm rượu.
Tuy mua được những ruộng nho tốt, đất đai thích hợp, dụng cụ máy móc đầy đủ nhưng trong mấy năm đầu rượu làm ra rất dở. Lô rượu vang đầu tiên tệ đến nỗi chính ông Bryant cũng phải nhìn nhận rằng nó có mùi thối như phân gà, nguyên văn của ông ta là "smelled like chicken shit". Ông đành phải đem bán với giá rẻ mạt cho các nhà sản xuất jug wine. Lý do là vì có ruộng tốt mà không có người biết cách trồng nho và chăm sóc cây nho cho đúng phép thì cũng hỏng. Có nho tốt mà không có chuyên viên biết chế biến trái nho thành rượu ngon thì cũng vứt đi.
Ông bèn quyết định trả lương thật cao để mướn cho bằng được một chuyên viên làm rượu có kinh nghiệm và có biệt tài là bà Helen Turley. Bà này đặt điều kiện là bà phải được toàn quyền điều khiển tiến trình làm rượu và phải có thêm những khoản chi tiêu lớn để thực hiện tiến trình đó. Ông Bryant ưng thuận và chi ra nhiều triệu đô la để trồng lại các ruộng nho theo đúng chỉ thị của bà. Hơn thế nữa, ông còn xây cất một cơ sở làm rượu rất đồ sộ do bà vẽ kiểu, với những tiện nghi tối tân trị giá trên 9 triệu đô la.
Chỉ sau một thời gian ngắn, bà Turley đã có thể nâng cao phẩm chất của Bryant Family từ một thứ rượu dở ẹc năm 1993 lên đến mức gần như tuyệt hảo năm 1996. Mùa nho '94, chai rượu này được tờ tạp chí rất có uy tín Wine Spectator cho 94 điểm. Sang năm 1995, nó lên tới 97 điểm. Rồi liên tiếp trong 2 mùa 1996 và 1997, nó được 99 điểm trên 100, nghĩa là xấp xỉ mười phân vẹn mười. Hiện giờ, chai rượu Bryant Family khi mới phát hành được bán với giá khoảng $210. Đối với những người tiêu thụ có lợi tức trung bình, có lẽ giá tiền như vậy là cao. Nhưng xét theo phẩm chất thượng thặng của chai rượu và những chi phí lớn lao hàng vài ba chục triệu đô la lúc ban đầu để làm ra nó thì đây là một mức giá rất phải chăng. Qúy vị nghĩ sao"
Nãy giờ tôi chỉ ngồi lắng nghe nên mọi người quay sang nhìn tôi để hỏi ý kiến. Tôi đành phải trả lời:
- Những điều các bạn vừa nói đã quá ư đầy đủ, đại diện được cho cả 2 quan điểm chống đối và bênh vực mức giá quá đắt của một số những chai rượu thượng thặng. Tôi chỉ có thể góp thêm một vài ý kiến cá nhân thôi.
Tôi có cái may mắn được các nhà làm rượu cũng như các hãng phân phối rượu mời đi nếm thử sản phẩm của họ tại các chateaux bên Âu châu, tại các wineries ở Napa Valley cũng như nhiều nơi khác. Nếm đủ loại rượu, kể cả những chai cỡ dăm bảy trăm hay trên 1 ngàn đồng mà các bạn vừa nêu ra. Và tôi thấy không có một thước đo nào có thể gọi là tuyệt đối cho những chai rượu thượng thặng cỡ 99 hay 100 điểm. Cũng là 100 điểm đấy nhưng chai Bryant Family, Cabernet Sauvignon, Napa Valley 1997 thì nồng nàn, đậm đà, hấp dẫn, quyến rũ giống như cô đào chiếu bóng Marylin Monroe, còn chai Chateau Margaux năm 2000 thì thanh tao, qúy phái, duyên dáng, tế nhị giống như nữ tài tử Audrey Hepburn. Hơn kém nhau chút xíu là tùy ở thước đo chủ quan ở mỗi người chúng ta. Và cái mức cách biệt chút xíu đó có đáng để chúng ta trả thêm dăm bảy trăm đô la hay không cũng là tùy ở khả năng tài chính và sự lựa chọn riêng tư của mỗi người.
Vả lại, những chai rượu thuộc loại tuyệt hảo này chẳng mấy khi chúng ta dùng đến, và cũng chẳng mấy ai mua nổi. Cho nên đối với tôi, chúng không quan trọng lắm. Điều quan trọng, theo tôi nghĩ, là chai rượu vang phải tạo được cho ta sự hài lòng, khoái chí, phải đem lại được cho ta thêm niềm hứng khởi trong khi ta chuyện trò ăn uống với bạn bè. Còn giá tiền của nó bao nhiêu, nó thuộc loại gì, xuất xứ từ đâu, chẳng phải là điều đáng cho ta quan tâm nhiều lắm.
Tôi thấy bữa nay chúng ta được uống mấy chai rượu rất ngon, mà tôi biết là giá tiền không cao lắm, nhưng vì gia chủ khéo lựa cho thích hợp với món ăn nên uống rất thú vị, khiến chúng ta có hứng để tán dóc với nhau rất sôi nổi từ nãy đến giờ thì ta hãy cứ nâng ly uống tiếp chứ băn khoăn làm quái gì về lý do tại sao lại có những chai rượu giá đắt đến mấy ngàn đồng"
Lê Văn
Certified Specialist of Wine
(Trích từ sách "Rượu Vang, Món Quà của Thượng Đế", có bán tại www.levanwineclub.com.)
Gửi ý kiến của bạn
