-Hồ Cẩm Đào bắt đầu ra chiêu: chuẩn bị kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Hồ Diệu Bang. Không khéo thì té xuống chiếu.
Sau nhiều tuần đồn đại, việc Bắc Kinh tổ chức lễ kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Hồ Diệu Bang vào ngày 20 tháng này đã được chính quyền xác nhận. Ở nơi khác thì chuyện ấy là thường, chứ tại Trung Quốc đấy là chuyện lạ, và cho thấy Hồ Cẩm Đào bắt đầu đi nước cờ mới. Một nước cờ có đầy rủi ro vì sẽ mở lại hồ sơ Thiên an môn.
Hồ Diệu Bang không có họ gì với viên Tổng bí thư kiêm Chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào. Ông là Tổng bí thư do Đặng Tiểu Bình cất nhắc lên để tiến hành việc cải cách rồi bị cách chức khi bánh xe cải cách lăn tới lằn ranh dân chủ.
Hồ Diệu Bang tạ thế ngày 15 tháng Tư năm 1989. Đấy cũng là sự thường của lẽ tử sinh.
Tuy nhiên, như tang lễ Chu Ân Lai là cơ hội cho quần chúng tụ tập và một phe cướp cờ giành lấy chánh quyền - phe Đặng Tiểu Bình - tang lễ Hồ Diệu Bang là cơ hội cho quần chúng tụ tập. Họ thương tiếc cố Tổng bí thư thì ít, than phiền về nạn tham nhũng và lạm phát thì nhiều. Năm ấy, đang chuẩn bị đón tiếp Tổng bí thư Mikhael Gorbachev của Liên Xô, Bắc Kinh đã để cho đám đông được biểu tình, ra điều ta cũng dân chủ vì dân có quyền lên tiếng.
Điều không may là dân lên tiếng theo kiểu khác. Cuộc biểu tình được thanh niên sinh viên biến ra tranh đấu cho dân chủ và trong nhiều tuần liền, quảng trường Thiên an môn chật ních những người. Sau khi Gorbachev rời Trung Quốc, đảng Cộng sản mới tắt đèn càn quét, theo lệnh Đặng Tiểu Bình sau khi ông đi tuần tra các tỉnh và tranh thủ lãnh đạo các cấp.
Vụ thảm sát Thiên an môn bùng nổ, khiến mấy ngàn người chết. Có một người không chết mà mất hết quyền lực và bị quản thúc tại gia cho đến khi chết, đó là Tổng bí thư Triệu Tử Dương. Chỉ vì không đồng ý với việc càn quét và còn chạy ra yêu cầu sinh viên bãi bỏ biểu tình mà không được.
Từ 1989 đến nay, kể cả khi Triệu Tử Dương tạ thế vào đầu năm nay, chế độ Cộng sản Trung Quốc không hề có một lời về vụ Thiên an môn, về công hay tội của Triệu Tử Dương, huống hồ về công hay tội của Hồ Diệu Bang. Vì vậy, ngày 15 vừa qua, khi Bắc Kinh xác nhận sẽ chính thức tổ chức lễ kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Hồ Diệu Bang, ta biết là có chuyện lạ.
Bây giờ, ta sẽ giảo nghiệm cái lễ kỷ niệm này để nhìn ra nước cờ của Hồ Cẩm Đào.
Hồ Diệu Bang được Đặng Tiểu Bình đưa lên làm Tổng bí thư vào năm 1981 để tiến hành cải cách, nhưng sau đó lại nương tay với sinh viên khi họ đòi hỏi dân chủ vào năm 1986. Thủ tướng Triệu Tử Dương thời ấy mới lên thay thế vào năm 1987. (Vì vậy, nếu mối giao tình giữa hai họ Hồ-Triệu này không mấy thắm thiết thì ta cũng thông cảm và không ngạc nhiên khi từ vài tháng nay đã thấy xuất hiện một số lời bình có ý bênh vực Hồ Diệu Bang và đả kích Triệu Tử Dương là đi ngược với ý hướng của vị tiền nhiệm, nhưng đây là chuyện quá xa cho dư luận Việt Nam.)
Tháng Tư 1989, khi Hồ Diệu Bang đau tim mà chết ngay trong buổi họp của Bộ Chính trị, sinh viên mới bày tỏ lòng thương tiếc, cuộc biểu tình ấy mới dẫn đến vụ tàn sát Thiên an môn.
Nhắc lại chuyện cũ ta mới thấy ra bàn tay Đặng Tiểu Bình trong cả cuộc cải cách lẫn việc cất nhắc những người lên lãnh đạo Trung Quốc, trước sau bốn người: Hồ Diệu Bang, Triệu Tử Dương và Giang Trạch Dân - được đưa lên thay Triệu Tử Dương sau vụ Thiên an môn. Đứng hàng thứ tư mà còn rất mờ nhạt thời ấy chính là đương kim Chủ tịch Hồ Cẩm Đào.
Hồ Cẩm Đào từng là nạn nhân cuộc "Cách mạng Văn hóa Vô sản Vĩ đại" của Mao Trạch Đông và "bè lũ bốn tên", nhưng không liên hệ gì đến vụ Thiên an môn. Năm ấy, ông đang là Bí thư Đặc khu Tự trị Tây Tạng, và còn bận đàn áp dân Tây Tạng ở đấy, mà dư luận cũng chưa hay biết gì.
Bây giờ, khi cho tổ chức lễ kỷ niệm Hồ Diệu Bang, Hồ Cẩm Đào muốn gì"
Muốn nhắc lại vai trò Đặng Tiểu Bình, vị trí có thế giá của mình vì đã lọt mắt xanh họ Đặng từ 1990, trước Đại hội khóa 14 của đảng, và nhất là muốn tranh thủ hậu thuẫn của thanh niên sinh viên và các phần tử tiến bộ đang đòi hỏi có thêm quyền dân. Ông cần hậu thuẫn ấy vì gặp nhiều mâu thuẫn và chống đối ngay trong đảng và sẽ còn gặp nhiều áp lực từ bên ngoài, từ Thượng đỉnh APEC tại Nàm Hàn lẫn cuộc gặp gỡ Tổng thống George W. Bush tại Bắc Kinh vào tuần tới.
Bên trong, Hồ Cẩm Đào vẫn gặp chướng ngại là nhân sự do Giang Trạch Dân gài lại và phải giải quyết rất nhiều khó khăn, như hố sâu giàu nghèo, sự dị biệt giữa các tỉnh, mâu thuẫn giữa trung ương và các đảng bộ địa phương và nhất là sự bất mãn lan rộng của nhiều thành phần quần chúng, cả nông dân lẫn công nhân sẽ mất việc tại các xí nghiệp quốc doanh. Bên ngoài, ông phải nhá cái gân gà Đài Loan, không yên tâm với sự lớn mạnh quân sự và ngoại giao của Nhật Bản, đồng minh chiến lược của Mỹ, và cả kế hoạch củng cố quyền lực lẫn bảo vệ quyền lợi của Liên bang Nga tại Viễn Đông (Vladimir Putin vừa cải tổ nội các để đưa người qua Tây Bá Lợi Á chặn đà bành trướng của người Hán ngoài vùng biên giới vắng người mà giàu tài nguyên).
Khi cho phép nhắc lại công lao của Hồ Diệu Bang, Hồ Cẩm Đào dễ bị dính chấu bỏng tay vì vụ Thiên an môn. Quyết định có tính chất tượng trưng ấy không có nghĩa là đảng nhận lỗi về vụ này, nhưng có khi là một bước đầu để dư luận xét lại hoặc diễn dịch lại biến cố sắt máu ấy. Cũng vì vậy mà khi được báo chí quốc tế vặn hỏi về việc kỷ niệm Hồ Diệu Bang, phát ngôn viên bộ Ngoại giao Bắc Kinh chỉ xác nhận là có, nhưng không nói rõ địa điểm và thành phần sẽ tham dự!
Vẫn là màn khói mơ hồ, để đủ thỏa mãn sinh viên nhưng không bốc thành đám cháy. Hồ Cẩm Đào có thể bị hố nặng vì mở khóa cho vụ Thiên an môn, như Hồ Diệu Bang hay Triệu Tử Dương đã từng bị vì mở chốt cho sinh viên biểu tình, cuối cùng bị bay chức. Cải cách là một chuyện, cái cách cải cách lại là chuyện khác.
Nhưng tại sao ta lại nói "ba Hồ bị hố""
Vì họ Hồ thứ ba là Hồ Chí Minh thì đã hố mười mươi, còn gì phải bàn"
Nếu không, vì sao lại có chuyện đấu tố trí thức, cải cách ruộng đất, vì sao có cuộc xâm lăng miền Nam, có vụ án "Xét lại chống đảng"… khi ông còn sống ngờ ngờ! Khi ấy, không nhúng tay vào máu thì ông cũng là kẻ vô quyền.
Là gì thì vẫn có tội với lịch sử vì nặn ra một lũ âm binh đến nay vẫn còn múa.
Chuyện quyền bính trong thế giới cộng sản quả là mập mờ u ám. Cứ như truyện âm phủ.
